گزارش پیوست، به‌صورت اختصاصی برای اعضای محترم شبکه ملی مدیران تحقیق و توسعه و نوآوری کشور تهیه شده است و در آن خلاصه‌‌ای از «۱۰ روند برتر فناوری راهبردی» ارائه شده است.

RDINet-3-2025 Tech Trends

منبع: Alvarez Gene. (2024). Gartner Top 10 Strategic Technology Trends for 2025. [Internet]. Available at: https://www.gartner.com/en/articles/top-technology-trends-2025

براساس مطالعات و تحلیل‌های مکنزی، ۱۲ عرصه رقابت کنونی (۲۰۰۵ تا ۲۰۲۰) به ترتیب سودآوری اقتصادی شامل لوازم الکترونیکی مصرفی، اینترنت مصرف‌کنندگان عادی، نیمه‌رساناها، زیست‌داروها، نرم‌افزار، پرداخت، خدمات تجاری مبتنی بر اطلاعات، تجارت الکترونیک، خدمات ابری، سرگرمی‌های صوتی و تصویری، الکترونیک صنعتی و وسایل نقلیه برقی است. این عرصه‌ها جایی است که سرمایه‌گذاری و نوآوری اتفاق می‌افتد و طی سال‌های ۲۰۰۵ تا ۲۰۲۰ سرمایه‌گذاری شایان توجهی روی تحقیق و توسعه داشته‌اند.

مهم‌ترین یافته‌های این گزارش مکنزی، در گزارش پیوست ارائه شده است که به‌صورت اختصاصی برای اعضای محترم «شبکه ملی مدیران تحقیق و توسعه و نوآوری کشور» تهیه شده است.

RDINet-2-Future-Arenas

منبع: Bradley Chris, Chui Michael, Russell Kevin, Ellingrud Kweilin, Birshan Michael, Chettih Suhayl. (2024). The next big arenas of competition. [Internet]. Available at: www.mckinsey.com/mgi/our-research/the-next-big-arenas-of-competition

در سال ۲۰۱۵، کشورهای سراسر جهان در قالب نقشه راهی واحد، متعهد شدند تا سال ۲۰۳۰، تحقق ۱۷ هدف توسعه پایدار (SDG) برای آینده بهتر از نظر شرایط جوی، فقر، آموزش و … را دنبال کنند. اما تاکنون تنها ۱۵ درصد پیشرفت در تحقق این اهداف حاصل شده است. در طول تاریخ، نبوغ، ایده‌ها و نوآوری‌های بشر، امکان مواجهه و غلبه بر چالش‌ها را فراهم کرده است. ازاین‌رو، تقویت قدرت مالکیت فکری به‌عنوان کاتالیزگر خلاقیت و نوآوری در راستای دستیابی به اهداف توسعه پایدار، اهمیت می‌یابد. سازمان جهانی مالکیت فکری ضمن نام‌گذاری روز جهانی مالکیت فکری ۲۰۲۴ متناسب با این هدف، گزارشی با عنوان «نگاشت نوآوری‌ها؛ ثبت اختراع‌ها و اهداف توسعه پایدار» را برای تحلیل ثبت اختراع در حوزه‌های مرتبط با SDGها منتشر کرده است که می‌تواند راهنمای سیاست‌گذاران، مخترعان، کارآفرینان و نوآوران در جهت‌دهی سیاست‌ها، برنامه‌ها و پژوهش‌های‌شان به‌منظور کمک به تحقق اهداف توسعه پایدار باشد. در ادامه خلاصه‌ای از یافته‌های این گزارش ارائه می‌شود.

در این گزارش ۱۰۰ رسته فناوری مجزای مرتبط با SDGها شناسایی شده است که حوزه‌هایی شامل کشاورزی، تجهیزات پزشکی، انرژی تجدیدپذیر و حمل‌ونقل را پوشش می‌دهد. تقریباً یک‌سوم اختراع‌های هم‌خانواده فعال در سراسر جهان (۳۱٫۴ درصد) مربوط به SDGها است. روند ثبت اختراع در برخی اهداف توسعه پایدار، مانند SDG 9 (صنعت، نوآوری و زیرساخت) و SDG 13 (اقدام برای اقلیم) نشان‌دهنده فعالیت‌های نوآورانه فراوان در این حوزه‌ها است. اما در حوزه‌های خاص SDGها که تمرکز آن‌ها عمدتاً روی جنبه‌های اجتماعی‌ـ‌اقتصادی است، ثبت اختراع بسیار محدود بوده است. بیشترین تعداد اختراع‌ها مربوط به SDG 9 (صنعت، نوآوری و زیرساخت) است که دورنمای متنوع فناوری در این حوزه را نشان می‌دهد. روندها همچنین نشان‌دهنده رشد روبه‌افزایش ثبت اختراع در SDG 13 (اقدام برای اقلیم) و SDG 7 (انرژی پاک و مقرون‌به‌صرفه) است که حاکی از افزایش تمرکز روی جایگزین‌های پاک‌تر برای سوخت‌های فسیلی است (شکل ۱).

شکل ۱٫ تعداد اختراع‌های هم‌خانواده فعال مرتبط با هر هدف توسعه پایدار

اختراع‌هایی در ۱۳ حوزه از ۱۷ هدف توسعه پایدار ثبت شده است و هدف ۹ (صنعت، نوآوری و زیرساخت) بیشترین اختراع را دارد.

سهم اختراع‌های مرتبط با SDG 9 (صنعت، نوآوری و زیرساخت)، طی دوره ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۳ از ۱۰ درصد به ۲۰ درصد رسیده است. این حوزه دربردارنده مواد و روش‌های پیشرفته تولیدی است که پتانسیل ایجاد انقلاب در بخش‌های مختلف را دارند و در نتیجه پیشران نوآوری‌ها و ثبت اختراع گسترده هستند. در دو هدف SDG 13 (اقدام برای اقلیم) با تمرکز بر کاهش گازهای گلخانه‌ای و SDG 7 (انرژی پاک و مقرون‌به‌صرفه) با تمرکز بر انرژی تجدیدپذیر، شاهد روند صعودی‌تر نسبت به دیگر اهداف هستیم. این امر نشان‌دهنده آگاهی فزاینده از سوخت‌های جایگزینِ پاک‌تر در میان مصرف‌کنندگان است.

ماتریس بلوغ نوآوری و اهداف توسعه پایدار

در بخش دیگری از گزارش، بلوغ فناورانه در هر SDG با استفاده از «ماتریس بلوغ نوآوری» ارزیابی شده است. در این ماتریس، تازگی و شدت نوآوری اختراع‌های هم‌خانواده در هر SDG بررسی می‌شود (شکل ۲). در این ماتریس که اختراع‌های ثبت‌شده در بازه ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۳ را پوشش می‌دهد، SDG 9 (صنعت، نوآوری و زیرساخت)، SDG 13 (اقدام برای اقلیم)، SDG 7 (انرژی پاک و مقرون‌به‌صرفه) و SDG 12 (تولید و مصرف مسئولانه) به‌عنوان «موضوعات داغ روز» شناسایی شده است؛ یعنی تعداد زیادی اختراع در این حوزه‌ها ثبت شده است و در سال‌های اخیر نیز رشدی قوی داشته است. در برابر، تعداد اختراع‌های هم‌خانواده مربوط به SDG 1 (نبود فقر)، SDG 4 (آموزش باکیفیت)، SDG 6 (آب سالم و تأسیسات بهداشتی)، SDG 14 (زندگی زیر آب) و SDG 15 (زندگی روی زمین) کمتر است، اما فعالیت‌های اخیر ثبت اختراع در این حوزه‌ها روبه‌افزایش بوده است که نشان‌دهنده افزایش توجه به این اهداف توسعه پایدار است.

شکل ۲٫ ماتریس بلوغ نوآوری برای اختراع‌های هم‌خانواده مرتبط با هر هدف توسعه پایدار، ۲۰۰۰ـ۲۰۲۳

تحلیل همسویی و هم‌پوشانی فناوری‌ها و اهداف توسعه پایدار

در این گزارش، با استفاده از دسته‌بندی فناوری در نظام «طبقه‌بندی بین‌المللی اختراع (IPC)» تطبیق فناوری با اهداف توسعه پایدار نیز تحلیل شده است. سازمان جهانی مالکیت فکری فناوری‌ها را در ۳۵ حوزه تقسیم‌بندی کرده است که در سطح کلان به ۵ بخش تقسیم می‌شود: مهندسی برق، ابزارها، شیمی، مهندسی مکانیک و دیگر حوزه‌ها. حوزه «شیمی» سهم غالب را در اختراع‌های مرتبط با SDGها دارد که دربردارنده داروها و نوآوری‌هایی است که فرایندهای حیاتی حوزه‌هایی مانند کاهش گازهای گلخانه‌ای را ارتقا می‌دهد. مهندسی مکانیک و ابزارها، شامل تجهیزات پزشکی نیز روندی مشابه دارد. مهندسی برق و دیگر حوزه‌ها، روندی صعودی دارد، اگرچه در سال ۲۰۰۰ سهم کمتری نسبت به بقیه حوزه‌ها داشته است. همچنین، مهندسی برق در سال‌های اخیر با سرعت بیشتری نسبت به بقیه حوزه‌ها رشد داشته است (شکل ۳).

شکل ۳٫ تعداد اختراع‌های هم‌خانواده فعال مرتبط با اهداف توسعه پایدار در بخش‌های فناوری سطح کلان واپیو، ۲۰۰۰ـ۲۰۲۳

تحلیل عمیق‌تر برای تطبیق فناوری، نشان‌دهنده همسویی و همبستگی بین بخش‌های فناوری خاص با SDGها است. برای مثال، ۱۲٫۳ درصد از اختراع‌های بخش «ابزارها» مرتبط با SDG 3 (سلامت مطلوب و رفاه) است. ابزارها، شامل تجهیزات پزشکی است، بنابراین، هم‌پوشانی بین این بخش و SDG 3 طبیعی است. بخش «شیمی» نیز شامل «داروها» است و همسویی خوبی با SDG 2 (به صفر رساندن گرسنگی) و SDG 3 دارد. همچنین، فناوری محیط‌زیستی همسویی فراوانی با SDG 6 (آب سالم و تأسیسات بهداشتی) و SDG 12 (تولید و مصرف مسئولانه) دارد.

روند ثبت اختراع در حوزه اهداف توسعه پایدار

۳۱٫۴ درصد اختراع‌های هم‌خانواده در سراسر جهان در ارتباط با اهداف توسعه پایدار سازمان ملل است و محبوب‌ترین مسیر برای ثبت اختراع‌های مرتبط با SDGها، مسیر PCT است؛ ۳۵٫۴ درصد اختراع‌های فعال PCT مربوط به SDGها است. به‌طور مشابه، اختراع‌های اروپایی ثبت‌شده ازطریق اداره ثبت اختراع اروپا (EPO) مسیر محبوب برای اختراع‌های مرتبط با SDGها است؛ ۴۲٫۴ درصد از اختراع‌های فعال اروپایی مرتبط با SDGها است. درحالی که در کره ۳۴٫۳ درصد، در چین ۳۳٫۷ درصد، در ایالات متحده آمریکا ۳۲٫۸ درصد و در ژاپن ۲۵٫۹ درصد است. به نظر می‌رسد مسیر اولویت‌دار برای اختراع‌های مرتبط با SDGها، مسیرهای بین‌المللی و منطقه‌ای است، نه ملی.

تحلیل متقاضیان ثبت اختراع مرتبط با اهداف توسعه پایدار

بررسی صاحبان اختراع‌های مرتبط با SDGها در ایالات متحده، اروپا، چین، ژاپن و کره (که بیشترین تعداد مخترعان را دارند) حاکی از آن است که شرکت‌های جنرال الکتریک، فورد، کوالکام، آرتی‌ایکس، جانسون اند جانسون و جنرال موتورز در ایالات متحده؛ بوش، گروه فولکس واگن و زیمنس در اروپا؛ هواوی، بی‌‌اوای، آکادمی علوم چین و تی‌سی‌ال در چین؛ تویوتا موتور، پاناسونیک و هوندا موتور در ژاپن؛ و سامسونگ، هیوندای موتور، صنایع شیمیایی ال‌جی، ال‌جی الکترونیک و کیا در کره بیشترین تعداد ثبت اختراع مرتبط با SDGها را در سال ۲۰۲۳ داشته‌اند. روند ثبت اختراع‌های مرتبط در این شرکت‌ها نیز طی سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۳ تقریباً همواره صعودی بوده است. برخی شرکت‌ها مانند سامسونگ، تویوتا موتور و هواوی بسیار فراتر از دیگر شرکت‌ها عمل کرده‌اند و رشد ثبت اختراع‌های مرتبط در آن‌ها تصاعدی بوده است.

در میان دانشگاه‌ها نیز، دانشگاه کالیفرنیا طی دو دهه گذشته، جایگاهی شایان توجه در ثبت اختراع مرتبط با SDGها داشته است. البته در سال‌های اخیر، آکادمی علوم چین، گوی سبقت را ربوده است و تغییری عظیم در روندهای نوآوری جهانی ایجاد کرده است. کمیسیون انرژی‌های جایگزین و انرژی اتمی فرانسه (CEA) و مرکز ملی پژوهش‌های علمی (CNRS) این کشور نیز همواره جزء برترین‌های فهرست بوده‌اند. کره نیز ازطریق مؤسسه پژوهشی الکترونیک و مخابرات (ETRI) خود قدرت‌نمایی کرده است و فرانهوفر آلمان نیز نقشی شایان توجه در ثبت اختراع‌های مرتبط با SDGها داشته است.

جمع‌بندی

بررسی هم‌پوشانی و همسویی فناوری‌هایی که ثبت اختراع در آن‌ها انجام می‌شود، با اهداف توسعه پایدار سازمان ملل متحد، نقش مالکیت فکری در برنامه‌های توسعه پایدار جهانی را آشکار می‌سازد. داده‌های ثبت اختراع، شاخصی مناسب برای بررسی روند اختراع‌ها و برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری مناسب در راستای دستیابی به اهداف توسعه پایدار ارائه می‌کند. بررسی روند ثبت اختراع طی دو دهه گذشته نشان می‌دهد بیشترین ثبت اختراع‌ها مرتبط با SDG 9 و SDG 13 بوده است و ثبت اختراع در حوزه‌های مرتبط با SDGها روندی روبه‌رشد داشته است، به‌ویژه در حوزه انرژی تجدیدپذیر و کاهش آلاینده‌ها.

بینش حاصل از این گزارش، با کمک به شناسایی خلأها و کاستی‌های موجود در نوآوری‌های مرتبط با SDGها، مسیر سیاست‌گذاری و تدوین برنامه‌های حمایتی در حوزه مالکیت فکری و نیز جهت‌دهی فعالیت‌های پژوهشی دانشگاه‌ها و شرکت‌های بزرگ صنعتی را تسهیل می‌کند. برای مثال، نهادهای حمایتی کشور می‌توانند سقف حمایت‌های ثبت اختراع بین‌المللی کشور در حوزه‌های مرتبط با SDGها را افزایش دهند؛ به‌منظور آگاه‌سازی پژوهشگران و شرکت‌های دانش‌بنیان و فناور، گزارش‌های تحلیلی از اختراع‌های مرتبط منتشر کنند؛ یا سازوکارهایی برای حمایت از شکل‌گیری همکاری‌های فناورانه بین‌المللی با صاحبان اختراع‌های برتر در حوزه‌های مرتبط با SDGها طراحی و اجرا کنند. شرکت‌ها و دانشگاه‌ها نیز می‌توانند با شناسایی پژوهشگران برتر بین‌المللی در حوزه‌های مرتبط با SDGها، پروژه‌ها و پایان‌نامه‌های دانشجویی مشترکی را تعریف و اجرا کنند که خروجی آن‌ها قابلیت ثبت اختراع و تجاری‌سازی داشته باشد.

برای مطالعه گزارش کامل اینجا کلیک کنید.

برای عضویت در کانال تلگرام اندیشکده، اینجا کلیک کنید.

روندهای فناوری ۲۰۲۲ را در سه حوزه می‌توان دسته‌بندی کرد: مهندسی اعتماد، شکل‌دهی تغییر و تسریع رشد.

۱) مهندسی اعتماد: فناوری بدون اعتماد، معنایی ندارد؛ زیرساخت فناوری اطلاعات تاب‌آور و کارآمد، قلب کسب‌وکارهای دیجیتال است. مهندسی اعتماد در قالب چهار روند اجرایی می‌شود: بافت داده‌ها، شبکه امنیت سایبری، رایانش در راستای ارتقای حریم خصوصی، پلت‌فرم‌های بومی ابری.

• بافت داده‌ها: ارزش داده‌ها کاملاً آشکار است، اما داده‌ها معمولاً به صورت سیلویی در برنامه‌های کاربردی مختلف به کار گرفته می‌شود، یعنی با بیشینه اثربخشی ممکن به کار گرفته نمی‌شود. «بافت داده‌ها» داده‌ها را در میان کاربران و پلت‌فرم‌های مختلف یکپارچه می‌کند و امکان دسترسی به آن‌ها در هر مکان را فراهم می‌کند. تا سال ۲۰۲۴، گسترش «بافت داده‌ها» کارایی بهره‌برداری از داده‌ها را چهار برابر و فعالیت‌های انسانی مدیریت داده‌ها را نصف خواهد کرد. در این راستا باید پس از شناسایی الگوهای کنونی بهره‌برداری از داده‌ها در عملیات جاری کسب‌وکار با استفاده از تحلیل فراداده‌ها، حوزه‌های اولویت‌دار برای به‌کارگیری راه‌حل‌های بافت داده‌ها را مشخص کرد.
• شبکه امنیت سایبری: دارایی‌های کسب‌وکارهای دیجیتال در میان ابرها و مراکز داده‌ها توزیع شده است. رویکردهای سنتی و تکه‌تکه امنیت داده‌ها روی محیط بنگاه متمرکز شده است و سازمان‌ها را در معرض نفوذ قرار می‌دهد. در حالی که معماری «شبکه امنیت سایبری» رویکردی ترکیبی برای امنیت مبتنی بر هویت در راستای ایجاد خدمت مقیاس‌پذیر و تعامل‌پذیر ارائه می‌کند. این ساختار یکپارچه، امنیت همه دارایی‌ها را، صرف‌نظر از مکان، تضمین می‌کند. تا سال ۲۰۲۴، سازمان‌هایی که از معماری شبکه امنیت سایبری برای یکپارچه‌سازی ابزارهای امنیتی استفاده می‌کنند، تأثیر مالی حوادث امنیتی را به طور میانگین ۹۰ درصد کاهش خواهند داد. در این راستا در هنگام انتخاب راه‌حل‌های امنیتی، باید ترکیب‌پذیری و تعامل‌پذیری را در اولویت قرار داد.
• رایانش در راستای ارتقای حریم خصوصی (PEC): ارزش واقعی داده‌ها در داشتن آن نیست، بلکه در چگونگی استفاده از آن برای مدل‌های هوش مصنوعی، تحلیل و استخراج بینش از داده‌ها است. رویکردهای PEC که دربردارنده رمزگذاری، تفکیک یا پیش‌پردازش داده‌های حساس بدون قربانی کردن محرمانگی است، امکان به اشتراک‌گذاری داده‌ها در میان زیست‌بوم‌ها و ارزش‌آفرینی در عین حفظ حریم خصوصی را فراهم می‌کند. تا سال ۲۰۲۵، ۶۰ درصد سازمان‌های بزرگ از یک یا چند تکنیک PEC در تحلیل، هوشمندی کسب‌وکار یا رایانش ابری استفاده خواهند کرد. در این راستا پس از شناسایی کاربردهای کلیدی داده‌های شخصی در سازمان و زیست‌بوم باید سرمایه‌گذاری روی تکنیک‌های PEC در اولویت قرار گیرد.
• پلت‌فرم‌های بومی ابری (CNP): انتقال به فضای ابری بدون بازطراحی برنامه‌ها، روی برداشتن بار کاری قدیمی و قرار دادن آن در فضای ابری متمرکز شده است. ازآنجاکه این برنامه‌ها برای فضای ابری طراحی نشده است، به نگهداشت شایان توجهی نیاز دارد و بدین ترتیب نمی‌توان از همه مزایای فضای ابری بهره‌مند شد. پلت‌فرم‌های بومی ابری از انعطاف‌پذیری و مقیاس‌پذیری رایانش ابری برای تسریع عملیات بهره‌برداری می‌کند، وابستگی به زیرساخت را کاهش می‌دهد و زمان کافی برای تمرکز روی کارکرد برنامه‌های کاربردی را فراهم می‌کند. تا سال ۲۰۲۵، CNP زیربنای بیش از ۹۵ درصد راهکارهای دیجیتال جدید خواهد بود. در این راستا باید ضمن کمینه‌سازی انتقال به فضای ابری بدون بازطراحی، روی پلت‌فرم‌های بومی ابری سرمایه‌گذاری کرد و اصول نوین را در معماری برنامه‌های کاربردی به کار گرفت.

۲) شکل‌دهی تغییر: پس از ایجاد زیربنای معتمد، حوزه تمرکز بعدی روی فناوری‌هایی است که به سازمان امکان افزایش مقیاس فعالیت‌های دیجیتال‌سازی را می‌دهد. البته کارکنان فناوری اطلاعات به تنهایی نمی‌توانند این تغییر را به پیش ببرند. «تیم‌های ترکیب» متشکل از کارکنان فناوری اطلاعات و کسب‌وکار با همکاری یکدیگر نوآوری برای تسریع دیجیتال‌سازی کسب‌وکار را هدایت خواهند کرد. کارکنان فناوری اطلاعات باید با توجه به چهار روند، ابزارهای لازم برای تغییر را فراهم کنند: برنامه‌های کاربردی ترکیب‌پذیر، هوشمندی تصمیم‌گیری، فراخودکارسازی، مهندسی هوش مصنوعی.

• برنامه‌های کاربردی ترکیب‌پذیر: تیم‌های ترکیب با چالش‌های فراوانی مواجه‌اند: مهارت‌های کدنویسی ندارند، ممکن است به فناوری‌های اشتباه قفل شده باشند و اغلب ملزم به انجام و تحویل سریع کارها هستند. برنامه‌های کاربردی ترکیب‌پذیر از بسته‌های قابلیت‌های تجاری (PBC) یا اشیای تجاری نرم‌افزارمحور تشکیل شده است. PBCها پیمانه‌های قابل استفاده مجدد را ایجاد می‌کند که تیم‌ها می‌توانند برای تولید سریع برنامه‌های کاربردی آن‌ها را سر هم کنند و بدین ترتیب زمان عرضه به بازار را کاهش دهند. تا سال ۲۰۲۴، شعار طراحی برنامه‌های کاربردی سفارشی جدید این خواهد بود «ابتدا API ترکیب‌پذیر یا فقط API ترکیب‌پذیر.» در این راستا باید اصول معماری ترکیب‌پذیر را در تمام راهکارهای فناورانه جدید، از جمله نوسازی برنامه‌های کاربردی، مهندسی جدید و انتخاب خدمات فروشنده جدید رعایت کنید. PBCهای استاندارد را از فروشگاه برنامه‌های کاربردی تهیه کنید.
• هوشمندی تصمیم‌گیری: تصمیم‌گیری معمولاً تحت تأثیر تجربه‌ها و سوگیری‌های متعدد است، اما در دنیای تغییرات سریع، سازمان‌ها باید هر چه سریع‌تر تصمیمات بهتری بگیرند. هوشمندی تصمیم‌گیری، تصمیم‌گیری سازمانی را با مدل‌سازی تصمیمات از طریق چارچوبی مشخص بهبود می‌دهد. تیم‌های ترکیب می‌توانند تصمیمات را بر مبنای یادگیری و بازخورد مدیریت و ارزیابی کنند و بهبود دهند. یکپارچه‌سازی داده‌ها، تحلیل و هوش مصنوعی امکان ایجاد پلت‌فرم‌های تصمیم‌گیری هوشمند برای پشتیبانی، ارتقا و خودکارسازی تصمیم‌گیری را فراهم می‌کند. تا سال ۲۰۲۳، بیش از یک‌سوم سازمان‌های بزرگ تحلیل‌گرانی در حوزه هوشمندی تصمیم خواهند داشت. در این راستا هوشمندی تصمیم را در حوزه‌های نیازمند بهبود تصمیمات حیاتی کسب‌وکار بر مبنای داده‌ها یا هوش مصنوعی یا در حوزه‌هایی به کار بگیرید که امکان افزایش مقیاس و تسریع تصمیم‌گیری از طریق خودکارسازی وجود دارد.
• فراخودکارسازی: تمرکز روزافزون روی رشد، دیجیتال‌سازی و سرآمدی عملیاتی، نیاز به خودکارسازی بهتر و گسترده‌تر را افزایش داده است. فراخودکارسازی، رویکردی کسب‌وکارمحور برای شناسایی، بررسی و خودکارسازی هرچه بیشتر فرایندهای فناوری اطلاعات و کسب‌وکار است. این امر مستلزم استفاده هماهنگ از ابزارها و پلت‌فرم‌های فناورانه متعدد، شامل خودکارسازی فرایند رباتیک، پلت‌فرم‌های توسعه کم‌کد و ابزارهای فرایندکاوی است. تا سال ۲۰۲۴، مخارج فراخودکارسازی پراکنده هزینه کل مالکیت را ۴۰ برابر افزایش می‌دهد و حکمرانی تطبیقی را به عاملی متمایزکننده در عملکرد شرکت‌ها تبدیل می‌کند. به منظور تضمین دستیابی به نتایج هم‌افزا و هماهنگ کسب‌وکار، به جای خودکارسازی جزیره‌ای وظایف باید نگاشت و اولویت‌بندی جامعی از راهکارها تهیه کرد.
• مهندسی هوش مصنوعی: هوش مصنوعی راه‌حل‌هایی ارائه می‌کند که زمین بازی را تغییر می‌دهند و سازمان‌ها را قادر می‌سازد با قدرت بیشتری از همه‌گیری خارج شوند. اما صرفاً پذیرش هوش مصنوعی کافی نیست، سازمان‌ها باید هوش مصنوعی را بهینه کنند. مهندسی هوش مصنوعی، رشته‌ای است برای به‌روزرسانی عملیاتی مدل‌های هوش مصنوعی با استفاده از داده‌ها و مدل‌های یکپارچه و مسیرهای توسعه برای ارزش‌آفرینی از هوش مصنوعی. تا سال ۲۰۲۵، ۱۰ درصد بنگاه‌هایی که بهترین الگوهای مهندسی هوش مصنوعی را ایجاد کرده‌اند ارزشی حداقل سه برابر بیشتر از ۹۰ درصد باقیمانده بنگاه‌ها ایجاد خواهند کرد. در این راستا، باید مهندسی هوش مصنوعی را به عنوان عامل متمایزکننده راهبردی برای خلق و نگهداشت ارزش هوش مصنوعی در تولید به کار گرفت.

۳) تسریع رشد: پس از ایجاد زیربنا و اجزای سازنده، زمان تمرکز روی روندهای فناوری برای بیشینه‌سازی ارزش محصولات و خدمات سازمان فرا می‌رسد. این روندها شامل بنگاه توزیع‌شده، تجربه جامع، سامانه‌های خودمختار و هوش مصنوعی مولد است.

• بنگاه توزیع‌شده: خاستگاه بنگاه توزیع‌شده دو حوزه متفاوت است: از یک طرف، کارکنانی که در نتیجه شیوع کرونا دورکاری می‌کنند به ابزارهای متفاوت و انعطاف‌پذیری بیشتری نیاز دارند. از سوی دیگر، مشتریان از طریق مسیرهای فیزیکی سنتی در دسترس نیستند. بنگاه توزیع‌شده، رویکرد معماری مجازی و از راه دور برای دیجیتال‌سازی نقاط تماس مشتری و ایجاد تجربه مناسب پشتیبانی از محصولات است. تا سال ۲۰۲۳، ۷۵ درصد از سازمان‌هایی که از مزایای بنگاه توزیع‌شده بهره‌برداری می‌کنند، ۲۵ درصد سریع‌تر از رقبا به رشد درآمد خواهند رسید. به منظور تصاحب سهم بازار مشتریان در دوران دورکاری، باید برای چرخش مدل‌های کسب‌وکار از طریق اصول معماری مجازی و از راه دور برنامه‌ریزی کرد. همچنین باید ابزار لازم برای توسعه و بهبود سریع فناوری‌های تعامل با مشتریان در اختیار تیم‌های ترکیب قرار گیرد.
• تجربه جامع: تجربه جامع، با یکپارچه‌سازی چهار رشته تجربه مشتری، تجربه کاربر، تجربه کارمند و تجربه چندگانه، تجربه بهتری برای مشتریان و کارکنان فراهم می‌کند. تا سال ۲۰۲۶، ۶۰ درصد از بنگاه‌های بزرگ از تجربه جامع برای تحول مدل‌های کسب‌وکار خود در راستای دستیابی به حمایت از مشتریان و کارکنان در سطح جهانی استفاده خواهند کرد. در این راستا تیم‌هایی را برای اجرای راهکارهای بهبود تجربه ایجاد کنید.
• سامانه‌های خودمختار: افزایش مقیاس مدیریت سنتی دستی با سرعتی مشابه با رشد سازمان امکان‌پذیر نیست. سامانه‌های خودمختار، سامانه‌های فیزیکی یا نرم‌افزاری خودمدیریتی است که از محیط خود می‌آموزد. این سامانه‌ها می‌تواند الگوریتم‌های خود را، بدون به‌روزرسانی نرم‌افزار، به صورت پویا اصلاح کند و این امر امکان پاسخ‌گویی سریع به تغییر را فراهم می‌کند. تا سال ۲۰۲۴، ۲۰ درصد از سازمان‌هایی که سامانه‌ها یا دستگاه‌های خودمختار را می‌فروشند، مشتریان را ملزم می‌کنند از مقررات مربوط به غرامت مربوط به رفتار آموخته‌شده محصولات آنان چشم‌پوشی کنند. در راستای این روند باید در حوزه‌هایی که پذیرش زودهنگام فناوری‌های خودمختار منجر به چابکی و ارتقای عملکرد در مدیریت سامانه‌های نرم‌افزاری یا فیزیکی پیچیده می‌شود، این فناوری‌ها به صورت آزمایشی به کار گرفته شود.
• هوش مصنوعی مولد: هوش مصنوعی عمدتاً برای نتیجه‌گیری آموزش می‌بیند، اما فناوری‌های توان‌افزا به خودی خود نیز می‌تواند نوآوری کند. هوش مصنوعی مولد، گونه‌ای از هوش مصنوعی است که نمایش دیجیتالی مصنوعات را از داده‌های نمونه می‌آموزد و از آن برای تولید مصنوعات جدید، اصیل و واقعی استفاده می‌کند. ازاین‌رو هوش مصنوعی مولد می‌تواند موتوری برای نوآوری سریع در بنگاه‌ها باشد. تا سال ۲۰۲۵، هوش مصنوعی مولد ۱۰ درصد کل داده‌های تولیدشده را به خود اختصاص خواهد داد. در راستای این روند باید با انتخاب کاربردهای اثبات‌شده هوش مصنوعی مولد برای تسریع آفرینش محصولات جدید و افزایش شخصی‌سازی مصنوعات، تولید محتوا و فعالیت‌های تحقیق و توسعه را تسریع کنید.

منبع: Gartner, 2021, Gartner Top Strategic Technology Trends for 2022, [Internet], Available at: www.gartner.com/en/information-technology/insights/top-technology-trends

طی چند سال گذشته، پیشرفت خیره‌کننده دسترسی به داده‌ها و قدرت محاسباتی، زیربنایی برای توسعه سریع و همگرایی فناوری‌های جدیدی شده است که تقریباً همه صنایع را دگرگون خواهد کرد. اکنون ربات‌ها نرم‌افزارهای خود را می‌نویسند یا کارخانه‌های «چراغ خاموش» را اداره می‌کنند (کارخانه‌هایی که کل عملیات آن‌ها را ربات‌ها انجام می‌دهند). دستگاه‌های زیستی، بینایی را به نابینایان و حرکت را به معلولان بازمی‌گردانند.

شورای فناوری مکنزی، از حدود ۶۰ نفر از دانشمندان، مهندسان، سرمایه‌گذاران، کارآفرینان، دانشمندان علم داده، مشاوران و سازمان‌ها و نهادهای فعال در حوزه فناوری به منظور کمک به رهبران در درک دورنمای در حال تغییر فناوری تشکیل شده است. نیکلاس هنکه، رئیس این شورا، می‌گوید: «ما معتقدیم تحول‌آفرینی فناورانه طی چند سال آینده برابر با انقلاب صنعتی خواهد بود. باید جلوتر از این روندها حرکت کنیم تا مشتریان‌مان بتوانند نوآوری‌هایی را شناسایی کنند که تحول‌های ریشه‌ای در کسب‌وکارشان ایجاد می‌کنند. بدین منظور، راهی بهتر از همکاری با برترین کارشناسان فناوری وجود ندارد.»

اولین خروجی فعالیت‌های این شورا در قالب «شاخص روندهای فناوری» منتشر شده است که ۱۰ روند فناوری را شناسایی کرده است که در ایجاد مزیت رقابتی نقش دارد و باید از نظر سرمایه‌گذاری ارزیابی شود. به عقیده یکی از اعضای شورا، «ممکن است این فناوری‌ها، جدیدترین یا جذاب‌ترین فناوری‌ها نباشد، اما مهم‌ترین فناوری‌ها برای رهبران کسب‌وکار است». این شورا، برای شناسایی ۱۰ روند اصلی، بیش از ۸۰ فناوری زیربنایی در ۴۰ خوشه فناوری را بررسی کرده است. خوشه‌های فناوری بر اساس گستره تأثیر، بلوغ و «امتیاز تکانه» (که سرعت بلوغ را اندازه می‌گیرد) رده‌بندی شده است. امتیاز تکانه دربردارنده عواملی مانند سرمایه‌گذاری خطرپذیر، تعداد درخواست‌های ثبت اختراع، تعداد کاربردها در صنایع مختلف، سطح توجه در رسانه‌های علمی و تجاری و بلوغ فناوری است. مقایسه امتیاز تکانه با عواملی مانند قابلیت کاربرد در صنعت و بلوغ فناوری به مدیران در تعیین میزان تحول‌آفرینی یک روند و زمان بروز پیامدهای آن برای کسب‌وکار کمک می‌کند.

شاخص روندهای فناوری

رهبران کسب‌وکارها می‌توانند با بررسی این ده روند، دو یا سه روندی را شناسایی کنند که بیشترین ارتباط را با صنعت‌شان دارند. اگر تأثیر رایانش کوانتومی بر صنعتی زیاد باشد و بلوغ فناوری و امتیاز تکانه آن کم باشد، چه معنایی برای مدیران دارد؟ مدیران باید نحوه تأثیر فناوری بر اصول زیربنایی صنعت خود را بررسی کنند. برای مثال، در تحقیق و توسعه دارویی و شیمیایی، رایانش کوانتومی طی پنج تا ده سال آینده، فرایند اختراع مولکول‌های جدید را بازآفرینی خواهد کرد، بنابراین رهبران این حوزه باید هرچه سریع‌تر روی این فناوری جدید سرمایه‌گذاری کنند. همچنین، در خدمات مالی و صنایع سرگرمی، نرم‌افزار ۲٫۰ (software 2.0) که در آن کدنویسی را به جای برنامه‌نویسان، شبکه‌های عصبی انجام می‌دهند، طراحی و گسترش مدل را سرعت بخشیده است.

کیت اسماجی، رهبر مکنزی دیجیتال، می‌گوید: «این پژوهش مبنایی برای گفتگوهای آگاهانه با رهبران درباره مخاطره‌ها و فرصت‌های فناوری برای کسب‌وکار آن‌ها است. رهبران باید به سرعت تأثیر این روندها بر شرکت‌ها، صنایع و زنجیره‌های ارزش خود را شناسایی کنند یا با خطر دیر رسیدن به جریان توسعه فناوری مواجه شوند.»

منبع:

McKinsey Blog, 2021, The new McKinsey council finding today’s top tech trends for business leaders, [Internet], June 24, 2021, Available at: https://b2n.ir/t49671

پرینت سه‌بعدی، فرآیند تولید قطعات سه‌بعدی از فایل دیجیتالی آن است. در این فناوری، طرح اولیه از طریق رایانه و پرینتر سه‌بعدی به طور مستقیم تبدیل به قطعه‌ای فیزیکی می‌شود. فرآیند تولید افزایشی با قرار دادن لایه‌های متوالی از مواد اولیه آغاز می‌شود و این روند تا تکمیل قطعه ادامه می‌یابد.

دستگاه پرینتر سه‌بعدی می‌تواند فایل سه‌بعدی طراحی‌شده با استفاده از نرم‌افزارهای سه‌بعدی یا اسکنر سه‌بعدی را به شیئ فیزیکی ملموس تبدیل کند. نحوه کار پرینترهای سه‌بعدی بدین صورت است که پس از اسلایس شدن فایل سه‌بعدی و اعمال تنظیمات نحوه پرینت و انتقال آن به دستگاه و بارگذاری مواد مصرفی یا همان فیلامنت، دستگاه شروع به کار می‌کند و مدل فیزیکی را به صورت لایه به لایه می‌سازد.

انواع فناوری به‌کاررفته در پرینت سه‌بعدی

در پرینت سه‌بعدی از فناوری‌های متنوعی استفاده می‌شود که برخی از معروف‌ترین آن‌ها به شرح زیر است:

۱- فوتوپلیمریزاسیون مخزنی: در این فرآیند رزینی که داخل یک مخزن قرار دارد به صورت انتخابی به وسیله پلیمریزاسون نوری سفت می‌شود.

۲-گداخت بستر پودر: انرژی حرارتی به صورت انتخابی، بخش‌هایی از یک بستر پودری را ترکیب می‌کند.

۳-پاشش چسب: یک ماده چسبناک مایع به صورت انتخابی روی قسمت‌های مشخصی از سطح پودر پاشیده می‌شود و ذرات پودر را به یکدیگر می‌چسباند.

۴-پاشش مواد: فرآیندی که درآن قطرات مواد (به صورت رزین نوری یا مذاب ترموپلاستیک) به صورت انتخابی روی یک سکوی ساخت پاشیده می‌شود.

۵-ورقه‌گذاری: فرآیندی که در آن ورقه‌های مواد به هم متصل می‌شود و قطعه را تشکیل می‌دهد.

۶-اکستروژن مواد: روشی که در آن مواد به صورت گزینشی از سر یک نازل خارج و روی هم اضافه می‌شود.

۷-انرژی نشان مستقیم: از انرژی حرارتی متمرکز برای جوش دادن مواد استفاده می‌شود.

فرآیند پرینت سه‌بعدی

پرینت سه‌بعدی شامل گام‌های زیر است:

کاربرد فناوری پرینت سه‌بعدی در صنعت خودروسازی

پرینت سه‌بعدی در صنعت خودروسازی جهانی کاربرد فراوانی دارد و به خودروسازان در پاسخ‌گویی به نیازهای رو به رشد مشتریان در حوزه‌های طراحی، تولید یا مدل‌های کسب‌وکار کمک می‌کند.

منبع:

Modi Shashank, Vadhavkar Abhay (Abe), 2019, Advancing Additive Manufacturing into the Mobility Industry, [Internet], Available at: https://b2n.ir/b69650

این روندهای فناوری، بر یکدیگر اثر می‌گذارد و در کنار هم انعطاف‌پذیری و تاب‌آوری سازمان طی پنج سال آینده را امکان‌پذیر می‌سازد. روند فناوری‌های راهبردی در قالب سه مضمون اصلی ارائه شده است:

• محوریت افراد: اگرچه همه‌گیری کرونا نحوه تعامل افراد با سازمان‌ها را تغییر داده است، همچنان افراد در مرکز همه کسب‌وکارها جای دارند و برای فعالیت در دنیای امروز کسب‌وکار، به فرایندهای دیجیتال نیاز دارند.
• استقلال مکانی: کووید ۱۹، مکان حضور فیزیکی کارکنان، مشتریان، تأمین‌کنندگان و زیست‌بوم‌های سازمانی را تغییر داده است. پشتیبانی از این نسخه جدید کسب‌وکار به تغییر فناوری در حوزه استقلال مکانی نیاز دارد.
• ایجاد تاب‌آوری: همه‌گیری یا رکود، باعث ایجاد ناپایداری در جهان می‌شود. سازمان‌هایی که خود را با شرایط تطبیق دهند، در ناملایمات مختلف دوام خواهند آورد.

در ادامه مروری داریم بر فناوری‌های هر مضمون:

• محوریت افراد

  • اینترنت رفتارها (IoB): اینترنت رفتارها، «گرد و غبار دیجیتال» را از منابع مختلف زندگی افراد می‌زداید و نهادهای عمومی و خصوصی می‌توانند از این اطلاعات برای تأثیرگذاری بر رفتار افراد استفاده کنند. این داده ها از منابعی مانند مشتریان تجاری تا رسانه‌های اجتماعی، تشخیص چهره و … به دست می‌آید و اینترنت رفتارها می‌تواند با ترکیب این داده‌ها اطلاعات و بینش مناسبی نسبت به افراد ایجاد کند و بر تغییر رفتار آن‌ها تأثیر بگذارد.
  • راهبرد تجربه جامع: تجربه جامع، با ترکیب حوزه‌های مجزای تجربه مشتری، تجربه کارکنان و تجربه کاربری، تجربه کلی بهتری را برای همه طرفین ایجاد می‌کند. این راهبرد در کنار بهینه‌سازی تجربه همه افراد، فرصتی عالی برای متمایزسازی سازمان از رقبا ایجاد می‌کند و به سازمان‌ها در شناسایی فعالیت‌های جدیدی کمک می‌کند که می‌توانند در راستای بهبود تجربه انجام دهند.
  • رایانش برای ارتقای حریم شخصی: دربردارنده سه نوع فناوری است که از داده‌هایی که برای پردازش امن داده‌ها و تحلیل داده‌ها به کار می‌روند، محافظت می‌کند و امکان به اشتراک‌گذاری ایمن داده‌ها در محیط‌های غیرقابل اعتماد را فراهم می‌کند: ۱) ایجاد محیطی معتمد که می‌توان در آن داده‌های حساس را پردازش یا تحلیل کرد (رایانش محرمانه). ۲) پردازش و تحلیل داده‌ها به صورت غیرمتمرکز بر مبنای یادگیری ماشینی متعهد و یادگیری ماشینی با حفظ حریم خصوصی. ۳) تبدیل داده‌ها و الگوریتم‌ها پیش از پردازش یا تحلیل؛ شامل حریم خصوصی تفاضلی، رمزنگاری همگن، محاسبات امن چندجانبه، اثبات با دانش صفر و بازیابی اطلاعات خصوصی.

• استقلال مکانی

  • فضای ابری توزیع‌شده: فضای ابری توزیع‌شده، امکان دسترسی به فضای ابری در مکان‌های فیزیکی مختلف را فراهم می‌کند. شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات فضای ابری، مسئولیت عملیات، نگهداشت و تکامل خدمت را بر عهده دارند و اجرای آن را در مکان فیزیکی مدنظر مشتری انجام می‌دهند. این امر به رفع مشکلات تأخیر شبکه و نیز حفظ حریم خصوصی و نگهداری برخی داده‌ها در مکان فیزیکی خاص کمک می‌کند.
  • اجرای عملیات در هر مکانی: یک مدل عملیاتی فناوری اطلاعات که برای پشتیبانی از مشتریان در هر مکانی، فعالیت کارکنان در هر مکانی و مدیریت گسترش خدمات کسب‌وکار در زیرساخت توزیع‌شده طراحی شده است. مدل این نوع عملیات، «اول دیجیتال، اول فعالیت از راه دور» است، اما فقط به معنای دورکاری نیست. ایجاد تجربه دیجیتال بی‌نقص و مقیاس‌پذیر مستلزم تغییر در زیرساخت فناوری، الگوهای مدیریتی، سیاست‌های امنیتی و حاکمیتی و مدل تعامل کارکنان و مشتریان است. پنج مؤلفه اصلی این فناوری عبارت است از: همکاری و بهره‌وری؛ دسترسی امن از راه دور؛ زیرساخت ابری؛ پایش و کمی‌سازی تجربه دیجیتال؛ خودکارسازی برای پشتیبانی عملیات از راه دور.
  • شبکه امنیت سایبری: رویکرد معماری توزیع‌شده برای کنترل امنیت سایبری به صورت منعطف، مقیاس‌پذیر و قابل اطمینان است. کووید ۱۹ روند موجود در زمینه قرارگیری دارایی‌ها و دستگاه‌ها در خارج از مرزهای فیزیکی سنتی سازمان را تسریع کرده است. شبکه امنیت سایبری، امکان دسترسی امن افراد یا اشیا به دارایی‌های دیجیتال و استفاده از آن‌ها را فراهم می‌کند.

• ایجاد تاب‌آوری

  • کسب‌وکار هوشمند تجزیه‌پذیر: ازآنجاکه سازمان‌ها طی سال‌های گذشته روی کارایی متمرکز شده بودند، بسیاری از فرایندهای کسب‌وکار آن‌ها در مواجهه با بحران‌هایی مانند کووید ۱۹، شکننده است و نمی‌توانند به سرعت خود را با شرایط تطبیق دهند. رهبران کسب‌وکارها باید معماری‌ای را طراحی کنند که امکان دسترسی بهتر به اطلاعات را فراهم کند؛ این اطلاعات را با بینشی جدید تکمیل کند؛ تجزیه‌پذیر و پیمانه‌ای باشد و به محض تصمیم‌گیری، امکان واکنش به شرایط را داشته باشد. در این راستا، فرایند تصمیم‌گیری باید تغییر کند و روی افزایش استقلال و تقویت تصمیمات متمرکز شود. معاونان فناوری اطلاعات باید نقش مشاوران راهبردی مدیرعامل و هیأت مدیره را ایفا کنند و به آن‌ها نشان دهند که این انعطاف‌پذیری کلید کسب‌وکار تجزیه‌پذیر آینده آنان است.
  • مهندسی هوش مصنوعی: بدون مهندسی هوش مصنوعی بسیاری از سازمان‌ها در پیشبرد پروژه‌های مرتبط به مراحل بعد از اثبات مفهوم و نمونه‌سازی شکست خواهند خورد. راهبرد پابرجای مهندسی هوش مصنوعی، باعث ارتقای عملکرد، مقیاس‌پذیری، تفسیرپذیری و قابلیت اعتماد مدل‌های هوش مصنوعی خواهد شد.
  • فراخودکارسازی: فرایندی است که طی آن کسب‌وکارها، فرایندهای کسب‌وکار و فناوری اطلاعات را تا حد ممکن با استفاده از ابزارهایی مانند هوش مصنوعی، یادگیری ماشینی، نرم‌افزار رویدادمحور، خودکارسازی فرایند روباتیک و سایر ابزارهای خودکارسازی وظایف و فرایندهای تصمیم‌گیری، خودکار می‌کنند. در دنیای دیجیتال کنونی، رهبران کسب‌وکار برای سرآمدی عملیات دیجیتال تلاش می‌کنند و این فضا با شیوع کووید ۱۹ تشدید شده است. فراخودکارسازی کلید سرآمدی عملیات دیجیتال و تاب‌آوری عملیاتی سازمان‌ها است. در این راستا، سازمان‌ها باید وظایف و فرایندها را خودکار کنند و خودکارسازی بین حوزه‌های عملیاتی مختلف را هماهنگ با هم پیش ببرند.

منبع: Burke Brian, 2020, Top Strategic Technology Trends for 2021, [Internet], Available at: linkpost.ir/top-tech-trends

• هوش مصنوعی به سرعت در حال پیشرفت است.
• کسب‌وکارها به صورت فزاینده‌ای در زیست‌بوم نوآوری فعالیت می‌کنند که مرزهای سنتی شرکت‌ها را کمرنگ کرده است و فاصله رقبا، شرکا، تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان را کم می‌کند.
• فناوری در حال تعریف مجدد ماهیت مشاغل و تغییر رابطه شرکت با افراد، کارمندان و مشتریان است.
• ظهور چین، مناسبات اقتصاد جهانی را به چالش کشیده است.
• فعالیت سرمایه‌گذاران و نقش سرمایه خصوصی در حال افزایش است.

ترکیب این نیروها موجب افزایش عدم اطمینان می‌شود و پیش‌بینی‌های سنتی و روش‌های برنامه‌محور را با ابهام روبه‌رو می‌کند. برای موفقیت در شرایط جدید رهبران سازمان بایستی پیوسته مفروضات خود را بررسی و شرکت خود را برای دهه آینده مجهز کنند.

فناوری‌های نوظهور (اینترنت اشیا، هوش مصنوعی و …) مشاغل را به کسب‌وکارهای اطلاعات‌محور تبدیل کرده است. در شرایط جدید رقابت بر سر میزان و سرعت یادگیری است و اطلاعات و ابزارهای تبدیل داده به بینش سازمانی اهمیت و کاربرد بسیاری یافته است.

در سال‌های آتی رهبران سازمان‌های موفق، به جای صرفه‌جویی ناشی از مقیاس بر صرفه‌جویی ناشی از یادگیری متمرکز می‌شوند و نقش فناوری و اطلاعات در تشخیص و برآورده ساختن نیاز مشتریان افزایش می‌یابد.

ماهیت رقابت نیز در سال ۲۰۲۰ متفاوت است و به چشم‌انداز و قابلیت‌های جدیدی نیاز دارد. تصویر آشنای قدیمی که چند شرکت با تولید یک یا چند محصول مشخص در مرزهای تعریف شده با سایر شرکت‌ها رقابت می‌کردند تغییر یافته است و در شرایط جدید، همکاری و رقابت شرکت‌ها درون و بین زیست‌بوم‌ها اتفاق می‌افتد. با توجه به اینکه زیست‌بوم، پویا و تا حدی کنترل‌ناپذیر است، شرکت‌ها باید به محیط بیرونی حساسیت بیشتری داشته باشند یا در کنار سایر بازیگران زیست‌بوم تکامل یابند.

منبع:

Lesser Rich, Reeves Martin, Whitaker Kevin, 2018, “Winning the 20s: The leadership agenda for the next decade”, [Internet], Available at: https://on.bcg.com/2M1X7fK

[۱] Business winners

خودکارسازی و هوش مصنوعی[۱] (AI)، ماهيت کسب‌وکار را دگرگون می‌کند و به رشد اقتصادي از طريق افزايش بهره‌وری کمک می‌کند. از سوی ديگر اين فناوری‌ها به  تحول مشاغل و محيط کاری منجر  می‌شود. ماشين می‌تواند بخش زيادی از وظايف نيروي کار را انجام دهد، کار او را تکميل کند و حتی کارهای پيچيده را به بهترين نحو ممکن انجام دهد. در نتيجه برخي از جايگاه‌های شغلی هم‌زمان با توسعه فناوري کاهش می‌یابد و حذف می‌شود، برخی ارتقا می‌یابد و بخش زيادی از مشاغل تغيير می‌کند. با توجه به تبعات توسعه فناوری، جامعه بايد خود را براي تطبيق و دست و پنجه نرم کردن با شرايط جديد آماده کند و نيروی انسانی نيز با کسب مهارت‌های جديد و تطبيق با ماشين‌هایی که به صورت موازی مشغول به کارند، از فرصت‌های موجود استفاده کند. شايد لازم باشد برخی از جايگاه‌های شغلی در حال حذف به سمت موقعيت‌های شغلی جديد و ارتقايافته انتقال يابد. در اين مقاله به فرصت‌ها و چالش‌های موجود اشاره شده است.

۱- تسريع روند پيشرفت خوکارسازی و هوش مصنوعی موجب ايجاد فرصت‌های جديد در کسب‌وکار، جامعه و اقتصاد خواهد شد.

• در کنار خودکارسازی صنعتیِ سنتی و ربات‌های پيشرفته، با نسل جديدی از سيستم‌های خودکار روبه‌رو هستيم که کاربرد آن را در خودروهای خودران و بدون راننده تا دستگاه‌های پيشرفته موجود در فروشگاه‌هاي مواد غذايی می‌توان مشاهده کرد. هوش مصنوعی در سال‌های اخير پيشرفت فراوانی کرده است و قابليت محاسبات و پردازش حجم انبوه داده‌ها با استفاده از فناوری‌های پيشرفته ميسر شده است.
• فناوری‌های جديد موجب ارزش‌آفريني در محصولات و خدمات متنوع و در نتيجه افزايش رشد اقتصادی شده است. با توجه به اينکه ميانگين رشد بهره‌وری نيروی انسانی (به عنوان يکي از محرک‌های اصلی رشد اقتصادی) در آمريکا و بيشتر کشورهای اروپايی از ۲٫۴ درصد در سال‌های قبل از ۲۰۱۰ به حدود ۰٫۵ درصد در سال‌ ۲۰۱۴ رسيده است و در حال کاهش بود، استفاده وسيع از فناوری خودکارسازی و هوش مصنوعی می‌تواند اين روند را معکوس کند و به افزايش رشد اقتصادی منجر شود.

۲- چگونگی تاثيرگذاری هوش مصنوعی و خودکارسازی بر مشاغل

• گرچه فناوری‌های جديد براي جامعه و کسب‌وکار فوايد بسيار زيادی داشته است، باید برای مواجه شدن با تبعات و تاثيرگذاری خودکارسازی بر جايگاه‌های شغلی نيز آماده شد.
• حدود نيمی از فعاليت‌هایی[۲] (نه مشاغل) را که کارگران انجام می‌دهند، می‌توان خودکارسازی کرد. بررسی بيش از ۲۰۰ فعاليت کاری در بيش از ۸۰۰ جايگاه شغلی نشان می‌دهد بخش عمده‌ای از فعاليت‌ها را به راحتی می‌توان خودکارسازی کرد. بيشتر فعاليت‌های قابل جايگزينی با فناوری، ماهيت فيزيکی دارد و و در محيط‌های قابل پيش‌بينی و ساختاريافته انجام می‌شود؛ مانند جمع‌آوری و پردازش اطلاعات. تقريباً همه مشاغل تحت تاثير خودکارسازی قرار می‌گيرد، اما فقط پنج درصد از آن‌ها در حال حاضر قابليت جايگزينی با فناوری را دارند.
• برخی از موقعيت‌های شغلی تا سال ۲۰۳۰ از بين می‌رود يا کاهش چشم‌گيری خواهد يافت. طبق بررسی‌های مکینزی و بر اساس يک سناريوي معتدل، ممکن است ۱۵ درصد از نيروی کار جهاني يا حدود ۴۰ ميليون کارگر در بازه زماني ۲۰۱۶-۲۰۳۰ با خودکارسازی جايگزين شود. البته در بازه زمانی مشابه، فرصت‌های شغلی جديدی نيز ايجاد می‌شود. افزايش بهره‌وری و رشد اقتصادی ناشی از پويايی کسب‌وکار موجب ايجاد مشاغل جديد می‌شود. پيش‌بينی می‌شود مشاغلی که در حال حاضر حتی قادر به تصور آن نيستيم تا سال ۲۰۳۰ جزء ده درصد از موقعيت‌های شغلی جدیدِ ايجادشده باشد. علاوه بر اين فناوری تاکنون هميشه به ايجاد مشاغل جديد کمک کرده است. براي مثال فعاليت‌های مرتبط با توسعه نرم‌افزار، سخت‌افزار يا تحليل اطلاعات.

۳- چالش‌ها و تحولات کليدی مشاغل

• گرچه بر اساس اغلب سناريوهاي احتمالی، تا سال ۲۰۳۰ مشاغل جديد مانع ايجاد بحران شغل می‌شود، اما نحوه تحولات اتوماسيون و هوش مصنوعی نيز تاثير زيادی بر آينده کاری دارد. هم‌زمان با تغيير موقعيت‌های شغلی، باید آگاهي و مهارت‌های لازم را به دست آورد و مشاغل را با هدف هماهنگی هرچه بيشتر نيروی انسانی و فناوري بازطراحی کرد. طبق بررسی‌ها، پلتفرم‌های ديجيتال موجب افزايش شفافيت، رضايت شغلی و در نتيجه بهبود بهره‌وری می‌شود و از طرفی کارکنان برای بقای شغلی خود در سال‌های آتی باید به يادگيری مهارت‌های متنوع بپردازند.

[۱] artificial intelligence

[۲] Activities

منبع:

۱) اتصال
با توسعۀ سریع اینترنت اشیا (IoT)، میلیون‌ها دستگاه و تجهیزات به یکدیگر متصل شده است. درحال حاضر فقط ۱۵ درصد تجهیزات تولید به یکدیگر متصل است، اما این رقم به سرعت در حال افزایش است. صنعت فناوری روی بیش از ۷۰۰ پلتفرم اینترنت اشیا برای استفادۀ صنایع کار کرده است و سرمایه‌گذاری‌های هنگفتی در این زمینه انجام می‌گیرد.

۲) هوشمندی
امروزه قدرت تحلیل اطلاعات با توجه به هوش مصنوعی، پیشرفته شدن سامانه‌های رایانه‌ای و در دسترس بودن کلان داده‌ها افزایش یافته است.
تاکنون از درصد کمی از اطلاعات برای تصمیم‌گیری استفاده شده است. برای مثال در برخی کسب‌وکارها با وجود دسترسی به اطلاعات کامل، تصمیمات فقط با استفاده از ۵ درصد اطلاعات در دسترس، اتخاذ می‌شود.

۳) خودکارسازی انعطاف‌پذیر
فناوری اتوماسیون ۶۰ درصد از وظایف تولیدی را خودکار کرده است. با این وجود سطح نفوذ ربات‌های صنعتی نسبتاً کم است. بعد از یک دهه متوقف ماندن رشد بهره‌وری، انتظار می‌رود انقلاب چهارم صنعتی تا سال ۲۰۲۵ بیش از ۷/۳ تریلیون دلار ارزش‌آفرینی داشته باشد. فناوری‌هایی مانند اینترنت اشیا، ربات‌های پیشرفته و هوش مصنوعی به افزایش بهره‌وری کمک می‌کند.

منبع:
World Economic Forum, 2018, “The Next Economic Growth Engine Scaling Fourth Industrial Revolution Technologies in Production”, in collaboration with McKinsey & Company