گزارش پیوست، به‌صورت اختصاصی برای اعضای محترم شبکه ملی مدیران تحقیق و توسعه و نوآوری کشور تهیه شده است و در آن ضمن بررسی تفاوت‌ها و‌ شباهت‌های نقش و وظایف معاون فناوری و معاون فناوری اطلاعات، ۴ سبک مختلف معاون فناوری و ویژگی سازمان‌های مناسب برای هر سبک ارائه شده است.

RDINet5-CTO-14031128

منبع: McKinsey Explainers. (2023). What are the responsibilities of a CIO versus a CTO?. [Internet]. Available at: https://www.mckinsey.com/featured-insights/mckinsey-explainers/what-are-the-responsibilities-of-a-cio-versus-a-cto

بانک دره سیلیکون، چهارمین نسخه گزارش «سرمایه‌گذاری خطرپذیر شرکتی (CVC)» را با تمرکز بر روندهای صنعت در گذر زمان و با تکیه بر گسترده‌ترین پیمایش بوم‌سازگان سرمایه‌گذاری خطرپذیر شرکتی ارائه کرده است.
براساس این گزارش، CVCها می‌دانند که سرعت نوآوری‌های فناورانه کاهش نمی‌یابد و مشتاق درک و سرمایه‌گذاری در حوزه‌های نوآیند مانند هوش مصنوعی مولد (GenAI) و فناوری‌های حوزه آب‌وهوا هستند. در دنیای امروزی، CVCها با ایفای نقش کلیدی «واحد حسگر سازمان»، بیش از هر زمان دیگری اهمیت یافته‌اند.

گزارش پیوست، به‌صورت اختصاصی برای اعضای محترم شبکه ملی مدیران تحقیق و توسعه و نوآوری کشور تهیه شده است و در آن ضمن بررسی تفاوت‌های انواع CVCها در نحوه سرمایه‌گذاری و مدیریت شرکت‌های سبد، بینش مناسبی نسبت به ترکیب تیم‌های کاری، پاداش و جبران خدمات، تعامل با شرکت مادر، سنجه‌های عملکردی و … ارائه شده است.

RDINet4-CVC 2024-14031030

منبع: SVB. (2024). The State of Corporate Venture Capital 2024 Report. [Internet]. Available at: https://www.gartner.com/en/articles/top-technology-trends-2025

گزارش پیوست، به‌صورت اختصاصی برای اعضای محترم شبکه ملی مدیران تحقیق و توسعه و نوآوری کشور تهیه شده است و در آن خلاصه‌‌ای از «۱۰ روند برتر فناوری راهبردی» ارائه شده است.

RDINet-3-2025 Tech Trends

منبع: Alvarez Gene. (2024). Gartner Top 10 Strategic Technology Trends for 2025. [Internet]. Available at: https://www.gartner.com/en/articles/top-technology-trends-2025

در سال ۲۰۱۵، کشورهای سراسر جهان در قالب نقشه راهی واحد، متعهد شدند تا سال ۲۰۳۰، تحقق ۱۷ هدف توسعه پایدار (SDG) برای آینده بهتر از نظر شرایط جوی، فقر، آموزش و … را دنبال کنند. اما تاکنون تنها ۱۵ درصد پیشرفت در تحقق این اهداف حاصل شده است. در طول تاریخ، نبوغ، ایده‌ها و نوآوری‌های بشر، امکان مواجهه و غلبه بر چالش‌ها را فراهم کرده است. ازاین‌رو، تقویت قدرت مالکیت فکری به‌عنوان کاتالیزگر خلاقیت و نوآوری در راستای دستیابی به اهداف توسعه پایدار، اهمیت می‌یابد. سازمان جهانی مالکیت فکری ضمن نام‌گذاری روز جهانی مالکیت فکری ۲۰۲۴ متناسب با این هدف، گزارشی با عنوان «نگاشت نوآوری‌ها؛ ثبت اختراع‌ها و اهداف توسعه پایدار» را برای تحلیل ثبت اختراع در حوزه‌های مرتبط با SDGها منتشر کرده است که می‌تواند راهنمای سیاست‌گذاران، مخترعان، کارآفرینان و نوآوران در جهت‌دهی سیاست‌ها، برنامه‌ها و پژوهش‌های‌شان به‌منظور کمک به تحقق اهداف توسعه پایدار باشد. در ادامه خلاصه‌ای از یافته‌های این گزارش ارائه می‌شود.

در این گزارش ۱۰۰ رسته فناوری مجزای مرتبط با SDGها شناسایی شده است که حوزه‌هایی شامل کشاورزی، تجهیزات پزشکی، انرژی تجدیدپذیر و حمل‌ونقل را پوشش می‌دهد. تقریباً یک‌سوم اختراع‌های هم‌خانواده فعال در سراسر جهان (۳۱٫۴ درصد) مربوط به SDGها است. روند ثبت اختراع در برخی اهداف توسعه پایدار، مانند SDG 9 (صنعت، نوآوری و زیرساخت) و SDG 13 (اقدام برای اقلیم) نشان‌دهنده فعالیت‌های نوآورانه فراوان در این حوزه‌ها است. اما در حوزه‌های خاص SDGها که تمرکز آن‌ها عمدتاً روی جنبه‌های اجتماعی‌ـ‌اقتصادی است، ثبت اختراع بسیار محدود بوده است. بیشترین تعداد اختراع‌ها مربوط به SDG 9 (صنعت، نوآوری و زیرساخت) است که دورنمای متنوع فناوری در این حوزه را نشان می‌دهد. روندها همچنین نشان‌دهنده رشد روبه‌افزایش ثبت اختراع در SDG 13 (اقدام برای اقلیم) و SDG 7 (انرژی پاک و مقرون‌به‌صرفه) است که حاکی از افزایش تمرکز روی جایگزین‌های پاک‌تر برای سوخت‌های فسیلی است (شکل ۱).

شکل ۱٫ تعداد اختراع‌های هم‌خانواده فعال مرتبط با هر هدف توسعه پایدار

اختراع‌هایی در ۱۳ حوزه از ۱۷ هدف توسعه پایدار ثبت شده است و هدف ۹ (صنعت، نوآوری و زیرساخت) بیشترین اختراع را دارد.

سهم اختراع‌های مرتبط با SDG 9 (صنعت، نوآوری و زیرساخت)، طی دوره ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۳ از ۱۰ درصد به ۲۰ درصد رسیده است. این حوزه دربردارنده مواد و روش‌های پیشرفته تولیدی است که پتانسیل ایجاد انقلاب در بخش‌های مختلف را دارند و در نتیجه پیشران نوآوری‌ها و ثبت اختراع گسترده هستند. در دو هدف SDG 13 (اقدام برای اقلیم) با تمرکز بر کاهش گازهای گلخانه‌ای و SDG 7 (انرژی پاک و مقرون‌به‌صرفه) با تمرکز بر انرژی تجدیدپذیر، شاهد روند صعودی‌تر نسبت به دیگر اهداف هستیم. این امر نشان‌دهنده آگاهی فزاینده از سوخت‌های جایگزینِ پاک‌تر در میان مصرف‌کنندگان است.

ماتریس بلوغ نوآوری و اهداف توسعه پایدار

در بخش دیگری از گزارش، بلوغ فناورانه در هر SDG با استفاده از «ماتریس بلوغ نوآوری» ارزیابی شده است. در این ماتریس، تازگی و شدت نوآوری اختراع‌های هم‌خانواده در هر SDG بررسی می‌شود (شکل ۲). در این ماتریس که اختراع‌های ثبت‌شده در بازه ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۳ را پوشش می‌دهد، SDG 9 (صنعت، نوآوری و زیرساخت)، SDG 13 (اقدام برای اقلیم)، SDG 7 (انرژی پاک و مقرون‌به‌صرفه) و SDG 12 (تولید و مصرف مسئولانه) به‌عنوان «موضوعات داغ روز» شناسایی شده است؛ یعنی تعداد زیادی اختراع در این حوزه‌ها ثبت شده است و در سال‌های اخیر نیز رشدی قوی داشته است. در برابر، تعداد اختراع‌های هم‌خانواده مربوط به SDG 1 (نبود فقر)، SDG 4 (آموزش باکیفیت)، SDG 6 (آب سالم و تأسیسات بهداشتی)، SDG 14 (زندگی زیر آب) و SDG 15 (زندگی روی زمین) کمتر است، اما فعالیت‌های اخیر ثبت اختراع در این حوزه‌ها روبه‌افزایش بوده است که نشان‌دهنده افزایش توجه به این اهداف توسعه پایدار است.

شکل ۲٫ ماتریس بلوغ نوآوری برای اختراع‌های هم‌خانواده مرتبط با هر هدف توسعه پایدار، ۲۰۰۰ـ۲۰۲۳

تحلیل همسویی و هم‌پوشانی فناوری‌ها و اهداف توسعه پایدار

در این گزارش، با استفاده از دسته‌بندی فناوری در نظام «طبقه‌بندی بین‌المللی اختراع (IPC)» تطبیق فناوری با اهداف توسعه پایدار نیز تحلیل شده است. سازمان جهانی مالکیت فکری فناوری‌ها را در ۳۵ حوزه تقسیم‌بندی کرده است که در سطح کلان به ۵ بخش تقسیم می‌شود: مهندسی برق، ابزارها، شیمی، مهندسی مکانیک و دیگر حوزه‌ها. حوزه «شیمی» سهم غالب را در اختراع‌های مرتبط با SDGها دارد که دربردارنده داروها و نوآوری‌هایی است که فرایندهای حیاتی حوزه‌هایی مانند کاهش گازهای گلخانه‌ای را ارتقا می‌دهد. مهندسی مکانیک و ابزارها، شامل تجهیزات پزشکی نیز روندی مشابه دارد. مهندسی برق و دیگر حوزه‌ها، روندی صعودی دارد، اگرچه در سال ۲۰۰۰ سهم کمتری نسبت به بقیه حوزه‌ها داشته است. همچنین، مهندسی برق در سال‌های اخیر با سرعت بیشتری نسبت به بقیه حوزه‌ها رشد داشته است (شکل ۳).

شکل ۳٫ تعداد اختراع‌های هم‌خانواده فعال مرتبط با اهداف توسعه پایدار در بخش‌های فناوری سطح کلان واپیو، ۲۰۰۰ـ۲۰۲۳

تحلیل عمیق‌تر برای تطبیق فناوری، نشان‌دهنده همسویی و همبستگی بین بخش‌های فناوری خاص با SDGها است. برای مثال، ۱۲٫۳ درصد از اختراع‌های بخش «ابزارها» مرتبط با SDG 3 (سلامت مطلوب و رفاه) است. ابزارها، شامل تجهیزات پزشکی است، بنابراین، هم‌پوشانی بین این بخش و SDG 3 طبیعی است. بخش «شیمی» نیز شامل «داروها» است و همسویی خوبی با SDG 2 (به صفر رساندن گرسنگی) و SDG 3 دارد. همچنین، فناوری محیط‌زیستی همسویی فراوانی با SDG 6 (آب سالم و تأسیسات بهداشتی) و SDG 12 (تولید و مصرف مسئولانه) دارد.

روند ثبت اختراع در حوزه اهداف توسعه پایدار

۳۱٫۴ درصد اختراع‌های هم‌خانواده در سراسر جهان در ارتباط با اهداف توسعه پایدار سازمان ملل است و محبوب‌ترین مسیر برای ثبت اختراع‌های مرتبط با SDGها، مسیر PCT است؛ ۳۵٫۴ درصد اختراع‌های فعال PCT مربوط به SDGها است. به‌طور مشابه، اختراع‌های اروپایی ثبت‌شده ازطریق اداره ثبت اختراع اروپا (EPO) مسیر محبوب برای اختراع‌های مرتبط با SDGها است؛ ۴۲٫۴ درصد از اختراع‌های فعال اروپایی مرتبط با SDGها است. درحالی که در کره ۳۴٫۳ درصد، در چین ۳۳٫۷ درصد، در ایالات متحده آمریکا ۳۲٫۸ درصد و در ژاپن ۲۵٫۹ درصد است. به نظر می‌رسد مسیر اولویت‌دار برای اختراع‌های مرتبط با SDGها، مسیرهای بین‌المللی و منطقه‌ای است، نه ملی.

تحلیل متقاضیان ثبت اختراع مرتبط با اهداف توسعه پایدار

بررسی صاحبان اختراع‌های مرتبط با SDGها در ایالات متحده، اروپا، چین، ژاپن و کره (که بیشترین تعداد مخترعان را دارند) حاکی از آن است که شرکت‌های جنرال الکتریک، فورد، کوالکام، آرتی‌ایکس، جانسون اند جانسون و جنرال موتورز در ایالات متحده؛ بوش، گروه فولکس واگن و زیمنس در اروپا؛ هواوی، بی‌‌اوای، آکادمی علوم چین و تی‌سی‌ال در چین؛ تویوتا موتور، پاناسونیک و هوندا موتور در ژاپن؛ و سامسونگ، هیوندای موتور، صنایع شیمیایی ال‌جی، ال‌جی الکترونیک و کیا در کره بیشترین تعداد ثبت اختراع مرتبط با SDGها را در سال ۲۰۲۳ داشته‌اند. روند ثبت اختراع‌های مرتبط در این شرکت‌ها نیز طی سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۳ تقریباً همواره صعودی بوده است. برخی شرکت‌ها مانند سامسونگ، تویوتا موتور و هواوی بسیار فراتر از دیگر شرکت‌ها عمل کرده‌اند و رشد ثبت اختراع‌های مرتبط در آن‌ها تصاعدی بوده است.

در میان دانشگاه‌ها نیز، دانشگاه کالیفرنیا طی دو دهه گذشته، جایگاهی شایان توجه در ثبت اختراع مرتبط با SDGها داشته است. البته در سال‌های اخیر، آکادمی علوم چین، گوی سبقت را ربوده است و تغییری عظیم در روندهای نوآوری جهانی ایجاد کرده است. کمیسیون انرژی‌های جایگزین و انرژی اتمی فرانسه (CEA) و مرکز ملی پژوهش‌های علمی (CNRS) این کشور نیز همواره جزء برترین‌های فهرست بوده‌اند. کره نیز ازطریق مؤسسه پژوهشی الکترونیک و مخابرات (ETRI) خود قدرت‌نمایی کرده است و فرانهوفر آلمان نیز نقشی شایان توجه در ثبت اختراع‌های مرتبط با SDGها داشته است.

جمع‌بندی

بررسی هم‌پوشانی و همسویی فناوری‌هایی که ثبت اختراع در آن‌ها انجام می‌شود، با اهداف توسعه پایدار سازمان ملل متحد، نقش مالکیت فکری در برنامه‌های توسعه پایدار جهانی را آشکار می‌سازد. داده‌های ثبت اختراع، شاخصی مناسب برای بررسی روند اختراع‌ها و برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری مناسب در راستای دستیابی به اهداف توسعه پایدار ارائه می‌کند. بررسی روند ثبت اختراع طی دو دهه گذشته نشان می‌دهد بیشترین ثبت اختراع‌ها مرتبط با SDG 9 و SDG 13 بوده است و ثبت اختراع در حوزه‌های مرتبط با SDGها روندی روبه‌رشد داشته است، به‌ویژه در حوزه انرژی تجدیدپذیر و کاهش آلاینده‌ها.

بینش حاصل از این گزارش، با کمک به شناسایی خلأها و کاستی‌های موجود در نوآوری‌های مرتبط با SDGها، مسیر سیاست‌گذاری و تدوین برنامه‌های حمایتی در حوزه مالکیت فکری و نیز جهت‌دهی فعالیت‌های پژوهشی دانشگاه‌ها و شرکت‌های بزرگ صنعتی را تسهیل می‌کند. برای مثال، نهادهای حمایتی کشور می‌توانند سقف حمایت‌های ثبت اختراع بین‌المللی کشور در حوزه‌های مرتبط با SDGها را افزایش دهند؛ به‌منظور آگاه‌سازی پژوهشگران و شرکت‌های دانش‌بنیان و فناور، گزارش‌های تحلیلی از اختراع‌های مرتبط منتشر کنند؛ یا سازوکارهایی برای حمایت از شکل‌گیری همکاری‌های فناورانه بین‌المللی با صاحبان اختراع‌های برتر در حوزه‌های مرتبط با SDGها طراحی و اجرا کنند. شرکت‌ها و دانشگاه‌ها نیز می‌توانند با شناسایی پژوهشگران برتر بین‌المللی در حوزه‌های مرتبط با SDGها، پروژه‌ها و پایان‌نامه‌های دانشجویی مشترکی را تعریف و اجرا کنند که خروجی آن‌ها قابلیت ثبت اختراع و تجاری‌سازی داشته باشد.

برای مطالعه گزارش کامل اینجا کلیک کنید.

برای عضویت در کانال تلگرام اندیشکده، اینجا کلیک کنید.

شانزدهمین گزارش شاخص جهانی نوآوری(GII 2023)، با عنوان «نوآوری در مواجهه با عدم قطعیت» در تاریخ ۲۷ سپتامبر (۵ مهر) منتشر شد. بر اساس این گزارش، سوئیس، سوئد، ایالات متحده آمریکا، انگلستان و سنگاپور نوآورترین اقتصادهای جهان در سال ۲۰۲۳ هستند و گروهی از اقتصادهای دارای درآمد متوسط به‌عنوان «سریع‌ترین صعودکنندگان» در رده‌بندی طی یک دهه گذشته شناسایی شده‌اند.

در گزارش ۲۰۲۳، از ۸۰ شاخص برای ردیابی روندهای نوآوری جهانی در بیش از ۱۳۰ اقتصاد استفاده شده است که راهنمای سیاست‌گذاران و رهبران کسب‌وکارها در تحریک خلاقیت و نبوغ انسانی است. یافته‌های گزارش، حاکی از آن است که با وجود بهبود آرام شرایط اقتصادی پس از همه‌گیری کووید ۱۹، نرخ بهره بالا و درگیری‌های جغرافیایی‌ـ‌ سیاسی باعث ایجاد عدم قطعیت در فضای نوآوری شده است. این عدم قطعیت به‌ویژه در حوزه سرمایه‌گذاری خطرپذیر مشاهده می‌شود و ارزش جهانی تأمین مالی از طریق سرمایه‌گذاری خطرپذیر طی یک سال گذشته افت شایان توجهی داشته است.

چین، تنها اقتصاد دارای درآمد متوسط در میان ۳۰ کشور برتر GII، در رده ۱۲ جهان جای گرفته است و پس از آن ژاپن قرار دارد. رژیم صهیونیستی با دو پله صعود به جایگاه ۱۴ رسیده است، سوئد، فنلاند و دانمارک نیز روندی رو به رشد داشته‌اند و به ترتیب در جایگاه‌های ۲، ۶ و ۹ قرار گرفته‌اند. طی یک دهه گذشته، اندونزی (۶۱)، چین (۱۲)، ترکیه (۳۹)، هند (۴۰)، ویتنام (۴۶)، فیلیپین (۵۶) و ایران (۶۲) کشورهای دارای درآمد متوسطی بوده‌اند که سریع‌ترین صعود را در رده‌بندی GII داشته‌اند. این امر نشان می‌دهد تمرکز روی بوم‌سازگان (اکوسیستم) نوآوری چگونه می‌تواند کشورها را متمایز کند. طی چهار سال اخیر، از زمان شروع کرونا، موریس، اندونزی، عربستان سعودی، برزیل و پاکستان، به ترتیب بیشترین پیشرفت رتبه را داشته‌اند. در مجموع ۲۱ کشور، در مقایسه با سطح توسعه خود، عملکردی فراتر از انتظار داشته‌اند؛ بیشتر این کشورها در جنوب صحرای آفریقا، جنوب شرقی آسیا، شرق آسیا و اقیانوسیه هستند.

یافته‌های کلیدی

مهم‌ترین یافته‌های گزارش شاخص جهانی نوآوری ۲۰۲۳ به شرح زیر است:

• انتشارات علمی، تحقیق و توسعه، تعداد معامله‌های سرمایه‌گذاری خطرپذیر (و نه ارزش آن‌ها) و گواهی‌نامه‌های ثبت اختراع همچنان به سطوح بالاتر از قبل افزایش می‌یابد. با این وجود، نرخ رشد کمتر از افزایش استثنایی مشاهده‌شده در سال ۲۰۲۱ بوده است.
• در سال ۲۰۲۲، هزینه‌کرد شرکت‌های بزرگ (بزرگ‌ترین سرمایه‌گذاران روی تحقیق و توسعه) به عدد بی‌سابقه ۱٫۱ تریلیون دلار رسیده است. آن‌ها هزینه‌کرد تحقیق و توسعه خود را حدود ۷٫۴ درصد در سال ۲۰۲۲ افزایش داده‌اند که کمتر از رشد ۱۵ درصدی سال ۲۰۲۱ است.
• در بخش سخت‌افزار، تولیدکنندگان کارت‌های گرافیک و تراشه‌ها با بیشترین رشد تحقیق و توسعه در سال ۲۰۲۲ پیشتاز بودند که نشان‌دهنده موج اخیر هوش مصنوعی است. بخش‌های دیگری که هزینه‌های تحقیق و توسعه را در طول همه‌گیری کاهش داده بودند، مانند خودرو، تفریح و سرگرمی، در سال ۲۰۲۲ دوباره با قدرت روی تحقیق و توسعه سرمایه‌گذاری کردند.
• برآوردهای انجام‌شده بر اساس داده‌های اولیه حاکی از آن است که بودجه تحقیق و توسعه دولتی در سطح جهان در سال ۲۰۲۲ در مجموع افزایش یافته است. افزایشی شایان توجه در ژاپن و جمهوری کره و افزایشی کمتر در آلمان رخ داده است که کاهش هزینه‌ها در اقتصادهای دیگر را جبران می‌کند.
• نوآوری پابرجا است، اما تأمین مالی شرکت‌های نوآفرین (استارت‌آپ‌ها) به طور فزاینده‌ای با عدم قطعیت مواجه است. کل ارزش سرمایه‌گذاری خطرپذیر در سال ۲۰۲۲ تقریباً ۴۰ درصد نسبت به سال قبل کاهش یافته است که حاکی از شرایط نامساعد تأمین مالی پرمخاطره است. آفریقا تنها منطقه‌ای است که در سال ۲۰۲۲ شاهد کاهش ارزش سرمایه‌گذاری خطرپذیر نبوده است.
• دورنمای سرمایه‌گذاری خطرپذیر برای سال‌های ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ با عدم قطعیت‌هایی همراه است؛ زیرا نرخ بهره بالا همچنان تأمین مالی نوآوری را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
• شاخص‌های مربوط به حوزه‌های فناوری اطلاعات، سلامت و انرژی همچنان در حال رشد است؛ موج‌های نوآوری در «عصر دیجیتال» و «علوم عمیق» که در گزارش سال قبل بیان شده بود، به‌خوبی در جریان است.
• مسلماً پذیرش فناوری در حال توسعه است، حتی اگر نفوذ برای برخی از فناوری‌ها، مانند وسایل نقلیه الکتریکی و درمان سرطان، همچنان کم باشد.

وضعیت ایران در شاخص جهانی نوآوری ۲۰۲۳

در آسیای مرکزی و جنوبی، هند (۴۰) بهترین اقتصاد نوآور منطقه است. ایران (۶۲) و قزاقستان (۸۱) و ازبکستان (۸۲) در رده‌های بعدی جای گرفته‌اند.

هند جایگاه چهلم خود در جهان را حفظ کرده است و در گروه دارای درآمد متوسط به پایین، سکان رهبری را در دست دارد. این کشور برای سیزدهمین سال متوالی رکورد عملکرد فراتر از حد انتظار را در زمینه نوآوری داشته است. هند در شاخص‌های کلیدی مانند صادرات خدمات ICT (در جایگاه ۵)، سرمایه‌گذاری خطرپذیر جذب‌شده (۶)، دانش‌آموختگان علوم و مهندسی (۱۱) و شرکت‌های بزرگ جهانی سرمایه‌گذار روی تحقیق و توسعه (۱۳)، رتبه‌های برتر را دارد.

جمهوری اسلامی ایران، اگرچه در رده‌بندی جهانی از جایگاه ۵۳ در سال ۲۰۲۲ به ۶۲ تنزل یافته است (که عمدتاً به‌واسطه آثار همه‌گیری کرونا است)، مانند سال قبل در جایگاه دوم منطقه قرار گرفته است و در میان کشورهای دارای درآمد متوسط به پایین نیز جایگاه ششم را به خود اختصاص داده است. همچنین ایران سریع‌ترین صعود را طی یک دهه اخیر داشته است و از رتبه ۱۱۳ در سال ۲۰۱۳ به ۶۲ در سال ۲۰۲۳ رسیده است. ایران برترین جایگاه جهان (۱) را در حوزه نشان‌های تجاری دارد، در حوزه دارایی‌های ناملموس عملکردی مناسب دارد (۱۳) و از نظر برخی شاخص‌ها در میان ۱۵ کشور برتر جهان است؛ ازجمله دانش‌آموختگان علوم و مهندسی (۳)، ارزش بازار (۵) و طرح‌های صنعتی (۱۱). به‌‌علاوه، ایران از نظر «پیچیدگی بازار» (۱۹) و «خروجی‌های خلاق» (۴۳) اولین جایگاه منطقه را به خود اختصاص داده است.

قزاقستان کشوری تازه‌وارد در میان سه کشور برتر منطقه است و در کنار نپال (۱۰۸)، یکی از تنها دو کشور منطقه است که جایگاه آن‌ها نسبت به سال قبل ارتقا یافته است. پاکستان و ازبکستان برای دومین سال متوالی، عملکرد نوآوری فراتر از انتظار داشته‌اند و پاکستان خود را در میان اقتصادهایی جای داده است که طی چهار سال گذشته بیشترین صعود را در رده‌بندی داشته‌اند.

بررسی وضعیت ایران در ارکان مختلف GII حاکی از آن است که مانند سال‌های گذشته ضعیف‌ترین رتبه‌های کشور مربوط به «نهادها» (۱۳۱) و «پیچیدگی کسب‌وکار» (۱۱۷) است. جایگاه نامناسب ایران در رکن نهادها به واسطه وضعیت نامطلوب در زیرشاخص‌های «کیفیت رگولاتوری» (۱۳۲)، «ثبات عملیاتی برای کسب‌وکارها» (۱۲۶) و «سیاست‌های انجام کسب‌وکار» (۱۲۴) است. در رکن پیچیدگی کسب‌وکار نیز مهم‌ترین ضعف کشور (حتی نسبت به کشورهای دارای درآمد مشابه) مربوط به شاخص «نسبت معامله‌های سرمایه‌گذاری مشترک/ هم‌پیمانی راهبردی به سرانه تولید ناخالص داخلی» است که در جایگاه ۱۲۶ قرار گرفته است. پس از آن «همکاری صنعت و دانشگاه در تحقیق و توسعه» (۱۲۴)، «درصد واردات فناوری بالا از کل تجارت» (۱۱۴)، «خالص جریان ورودی سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی» (۱۱۲) و «درصد واردات خدمات فناوری اطلاعات و ارتباطات از کل تجارت» (۹۶) قرار دارد.

در گزارش سال ۲۰۲۳، بهترین رتبه ایران، یعنی رتبه ۱۹ در میان ۱۳۲ کشور، مربوط به رکن «پیچیدگی بازار» و پس از آن، دو رکن «خروجی‌های خلاق» و «خروجی‌های دانش و فناوری» به ترتیب با رتبه ۴۳ و ۵۵ است. عملکرد نوآوری ایران در مجموع، همسو با سطح توسعه‌یافتگی کشور (در میان کشورهای دارای درآمد متوسط به پایین) است.

تهران در جایگاه ۳۴ خوشه‌های  علم و فناوری جهان

بررسی خوشه‌های نوآوری در گزارش GII 2023 نشان می‌دهد پنج خوشه بزرگ علم و فناوری جهان، در شرق آسیا واقع شده‌اند، توکیو‌ـ‌یوکوهاما بزرگ‌ترین خوشه علم و فناوری است و چین به‌عنوان کشوری با بیشترین تعداد خوشه‌ها در حال ظهور است. «سائوپائولو» (برزیل)، «بنگلور»، «دهلی»، «چنای» و «بمبئی» (هند)، «تهران» (ایران)، «استانبول» و «آنکارا» (ترکیه)، «مسکو» (روسیه) تنها خوشه‌های کشورهای دارای درآمد متوسط خارج از چین هستند که در میان ۱۰۰ خوشه برتر علم و فناوری جهان جای گرفته‌اند. تهران با جمعیت بیش از ۶ میلیون نفر، سرانه ثبت درخواست PCT معادل ۳۷ و سرانه انتشارات علمی معادل ۹۳۲۰، بالاتر از ملبورن (۴۲)، مادرید (۴۸)، زوریخ (۴۹)، میلان (۵۰)، تورنتو (۵۲) و استانبول (۵۹) در جایگاه ۳۴ خوشه‌های علم و فناوری جهان قرار گرفته است.

صعود سریع ایران در شاخص جهانی نوآوری، طی یک دهه اخیر و دستیابی به رتبه دوم منطقه آسیای مرکزی و جنوبی، عمدتاً به‌واسطه توسعه بوم‌سازگان نوآوری در سال‌های اخیر و حمایت‌هایی بوده است که از توسعه شرکت‌های دانش‌بنیان و خلاق در طول این دهه صورت گرفته است. طی این سال‌ها شاهد بهبود وضعیت زیرشاخص‌های خروجی نوآوری بوده‌ایم، اما همان‌طور که از دیگر ارکان و زیرشاخص‌ها پیدا است، دستیابی به جایگاه شایسته ایران در جهان و منطقه (متناسب با سند چشم‌انداز ۲۰ ساله) و حرکت به سمت اقتصاد دانش‌بنیان، تنها با حمایت از شرکت‌های نوآفرین و دانش‌بنیان امکان‌پذیر نخواهد بود. امروز، بیش از هر زمانی نیاز به بهبود نهادها و رگولاتوری، بازنگری و بهبود قوانین و مقررات مرتبط با بوم‌سازگان نوآوری، بهبود فضای کسب‌وکار برای شرکت‌های دانش‌بنیان و نوآفرین، توسعه سرمایه‌گذاری خطرپذیر و توسعه صادرات دانش‌بنیان احساس می‌شود. بازیگران بوم‌سازگان نوآوری و نهادهای حاکمیتی می‌توانند با توجه به تجربه سالیان گذشته؛ در نظر گرفتن دیدگاه‌ها و نظرات فعالان بوم‌سازگان در بازنگری و تنظیم مقررات و قوانین؛ و گام‌برداشتن در مسیر تسهیل شروع و اداره کسب‌وکار، ارتقای جایگاه ایران در شاخص جهانی نوآوری را رقم بزنند.

برای دانلود گزارش شاخص جهانی نوآوری ۲۰۲۳، اینجا کلیک کنید.

ارزش نمانام، یکی از بخش‌های حیاتی دارایی‌های فکری شرکت‌ها است. دارایی‌های غیرفیزیکی، مانند اختراع‌ و نمانام، تأثیری شایان توجه بر ارزش کلی شرکت دارد و سهم این دارایی‌ها هر روز افزایش می‌یابد. تحلیل‌های انجام‌شده در سال ۲۰۲۰ حاکی از آن است که دارایی‌های فکری و ناملموس، ۹۰ درصد ارزش بازار شرکت‌های فهرست «۵۰۰ شرکت برتر استاندارد اند پور» را تشکیل می‌دهد که نشان‌دهنده افزایش ۲۲ درصدی نسبت به سال ۱۹۹۵ است.

در همین راستا، «برند فاینانس»، برترین شرکت مشاوره‌ای جهان در حوزه ارزش‌گذاری نمانام، در گزارش جدید خود رتبه‌بندی ۵۰۰ نمانام با ارزش جهان در سال ۲۰۲۳ را ارائه کرده است. این شرکت، ضمن بررسی ۵۰۰۰ نمانام در ۳۸ کشور و ۳۱ بخش اقتصادی، باارزش‌ترین نمانام‌های جهان را معرفی کرده است. ارزش نمانام، نشان می‌دهد چقدر از درآمد شرکت ناشی از اعتبار نمانام است. ۱۰ نمانام برتر جهان به تفکیک کشور و بخش در جدول ۱ ارائه شده است.

جدول ۱٫ ۱۰ نمانام ارزشمند جهان

با وجود کاهش ۱۵ درصدی ارزش نمانام آمازون (از ۳۵۰٫۳ میلیارد دلار در سال گذشته به ۲۹۹٫۳ میلیارد دلار) این شرکت مانند سال‌های ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۰، دوباره در رتبه اول جهان جای گرفته است.

اپل نیز با وجود کاهش ارزش نمانام، در جایگاه دوم قرار گرفته است. کاهش ارزش نمانام این دو شرکت به دلیل اختلال در زنجیره تأمین، محدودیت‌های بازار کار و ناکامی در دستیابی به اهداف درآمدی بوده است.

در میان ۱۰ شرکت برتر، تنها ۳ شرکت غیرآمریکایی دیده می‌شود؛ گروه سامسونگ، بانک صنعتی و تجاری چین و تیک‌تاک که هر سه از کشورهای آسیایی هستند.

ارزش نمانام: بخش‌های برتر

بررسی ارزش نمانام بر اساس بخش‌های اقتصادی نشان‌دهنده برتری حوزه «فناوری» است. ارزش نمانام به تفکیک بخش در جدول ۲ ارائه شده است. ۸ بخش اول، حدود ۸۰ درصد ارزش نمانام را در میان ۵۰۰ نمانام برتر به خود اختصاص داده‌اند و ۲۰ درصد باقی‌مانده متعلق به ۱۴ بخش مختلف اقتصادی است.

جدول ۲٫ ارزش نمانام به تفکیک بخش‌های اقتصادی

به لطف تأثیر اپل، مایکروسافت و سامسونگ، ارزش نمانام‌های برتر حوزه فناوری مجموعاٌ ۸۹۱٫۲ میلیارد دلار است. در رده‌های بعدی، خرده‌فروشی، رسانه و بانک‌داری جای گرفته است و خودروسازی با پیشتازی شرکت‌هایی مانند تسلا و مرسدس بنز در رده پنجم قرار دارد.

پررشدترین نمانام‌ها در سال ۲۰۲۳

اگرچه ارزش نمانام اپل و آمازون طی سال گذشته کاهش یافته است، ارزش برخی از شرکت‌ها بیش از ۴۰ درصد رشد داشته است. پررشدترین نمانام‌ها طی دوره ۲۰۲۲ـ۲۰۲۳ در جدول ۳ ارائه شده است.

جدول ۳٫ پررشدترین نمانام‌ها در دوره ۲۰۲۲ـ۲۰۲۳

بی‌وای‌دی، سازنده خودروهای برقی در چین، بیشترین رشد ارزش نمانام را داشته است. این شرکت با تمرکز روی خودروهای برقی مقرون‌به‌صرفه و با حمایت وارن بافت، به رقیبی روبه‌رشد برای تسلا تبدیل شده است و دومین تولیدکننده بزرگ باتری‌های لیتیوم‌ـ‌یون در جهان است. شرکت کونوکو فیلیپس که در حوزه انرژی فعال است، با تمرکز روی سوخت‌های انتقال انرژی، کاهش انتشار آلاینده‌ها و کاهش هزینه‌های تأمین، در رده دوم جای گرفته است. همچنین، یونایتد ایرلاینز با پشت سر گذاشتن سال‌های دشوار صنعت خطوط هوایی و هم‌زمان با رشد تقاضای سفر، شاهد ۴۲ درصد افزایش ارزش نمانام خود بوده است.

همان‌طور که مشاهده می‌شود نمانام یکی از دارایی‌های باارزش شرکت‌ها، به‌ویژه شرکت‌های حوزه فناوری است. داشتن نمانام ارزشمند به افزایش درآمد، حفظ سهم بازار، ایجاد وفاداری به نمانام، حفظ کارکنان حرفه‌ای و ایجاد مزیت رقابتی منجر خواهد شد. ازاین‌رو، شرکت‌های مختلف از طریق اقداماتی مانند بازاریابی و تبلیغات، شناخت بهتر و بیشتر مشتریان، بهبود تجربه مشتری و ایجاد تمایز در محصولات و خدمات خود درصدد ارتقای ارزش نمانام خود هستند.

منبع: Brand Finance, 2023, Global 500- 2023, [Internet], Available at: Brand Finance

رده‌بندی سال ۲۰۲۳ با اندازه‌گیری شش عامل کلیدی موفقیت به شرح زیر انجام شده است:

جدول ۱٫ مدل ارزیابی و رده‌بندی بوم‌سازگان شرکت‌های نوآفرین

دره سیلیکون؛ برترین بوم‌سازگان شرکت‌های نوآفرین

بوم‌سازگان شرکت‌های نوآفرین در کشورهای مختلف، با توجه به این ۶ عامل کلیدی موفقیت، بررسی شده است که یافته‌های کلیدی آن به شرح زیر است:

• سه بوم‌سازگان برتر از سال ۲۰۲۰ تا کنون جایگاه خود را حفظ کرده‌اند؛ دره سیلیکون همچنان در صدر قرار دارد و پس از آن نیویورک و لندن در جایگاه دوم قرار گرفته‌اند (شکل ۱).

 شکل ۱٫ روند تغییر رده‌بندی بوم‌سازگان شرکت‌های نوآفرین

• بوستون و پکن با خروج از فهرست ۵ بوم‌سازگان برتر، به ترتیب در جایگاه ۶ و ۷ قرار گرفته‌اند. در عوض، لس‌آنجلس و تل‌آویو، با ارتقای دو رتبه‌ای، به ترتیب در رده ۴ و ۵ جای گرفته‌اند.
• سنگاپور با رشدی تحسین‌برانگیز، برای اولین بار وارد فهرست ۱۰ بوم‌سازگان برتر شده است و از جایگاه ۱۸ در رده‌بندی ۲۰۲۲ به جایگاه ۸ در سال ۲۰۲۳ رسیده است.
• میامی نیز پیشرفتی شایان توجه داشته است و با ۱۰ پله صعود نسبت به سال قبل در جایگاه ۲۳ قرار گرفته است.
• همه بوم‌سازگان‌های مهم چین در رده‌بندی کلی سقوط کرده‌اند: شنزن ۱۲ پله، پکن ۲ پله و شانگهای ۱ پله تنزل داشته‌اند و به ترتیب در رده‌های ۳۵، ۷ و ۹ جای گرفته‌اند.
• رشد بوم‌سازگان‌های هند ادامه دارد و بمبئی با ۵ پله صعود در جایگاه ۳۱ قرار گرفته است. بنگلور کارناتاکا و دهلی هر کدام با دو پله صعود، به ترتیب در رده‌های ۲۰ و ۲۴ جای گرفته‌اند.
• ملبورن با صعود چشم‌گیر ۶ پله‌ای نسبت به سال قبل، به جایگاه ۳۳ رسیده است. همچنین ارزش بوم‌سازگان استرالیا نسبت به سال قبل، ۴۳ درصد رشد داشته است.
• زوریخ، پیشرفتی شایان توجه داشته است، نسبت به سال قبل ۱۰ پله صعود کرده است و در جایگاه ۳۶ قرار گرفته است؛ یعنی بیشترین بهبود سالانه در اروپا.
• در مقایسه با رکوردهای ثبت‌شده در سال ۲۰۲۲، تأمین سرمایه سری A در فوریه ۲۰۲۳ بیش از ۶۰ درصد کاهش یافت و خروج‌هایی با ارزش بیش از ۵۰ میلیون دلار نیز ۸۰ درصد کاهش را تجربه کرد.
• آمریکای شمالی و آسیا، پیشتاز ارزش بوم‌سازگان و ارزش خروج هستند. اما اروپا در تأمین مالی مراحل اولیه در رده دوم جای دارد (شکل ۲).

شکل ۲٫ ارزش یوم‌سازگان شرکت‌های نوآفرین

• دره سیلیکون، ۳۱ درصد از ارزش کل ۳۰ بوم‌سازگان برتر را به خود اختصاص داده است. اما حتی این رهبر تثبیت‌شده جهانی نیز در ماه‌های اخیر با کاهش مواجه بوده است. از سه ماهه سوم ۲۰۲۱، تعداد معاملات سری A به طور پیوسته هر ماه کاهش یافته است و تا فوریه ۲۰۲۳ به تنها ۲۷ درصد میزان معاملات در آگوست ۲۰۲۱ رسیده است. تعداد معاملات سری B و بالاتر در دسامبر ۲۰۲۲ به پایین‌ترین حد خود یعنی تنها ۲۵ درصد معاملات آگوست ۲۰۲۱ رسید. اما پس از آن کمی افزایش یافته است.

اروپا؛ مهد بوم‌سازگان‌های نوآیند

• منظور از بوم‌سازگان‌های نوآیند، جوامع استارت‌آپی در مراحل اولیه رشد است و روش رده‌بندی آن‌ها کمی متفاوت با بوم‌سازگان‌های برتر جهان است. ارزش ۱۰۰ بوم‌سازگان نوآیند برتر در مجموع ۱٫۵ تریلیون دلار است.
• اروپا بیشترین تعداد نمایندگان را در میان بوم‌سازگان‌های نوآیند دارد و سهم خود را از ۳۷ درصد در ۲۰۲۲ به ۴۱ درصد در ۲۰۲۳ افزایش داده است (شکل ۳).

شکل ۳٫ سهم از بوم‌سازگان‌های نوآیند به تفکیک منطقه

• کپنهاگ در رده اول بوم‌سازگان‌های نوآیند جای دارد و ارزش بوم‌سازگان آن ۲۹ درصد افزایش داشته است.
• بارسلونا نسبت به سال گذشته، ۵ پله صعود کرده است و در جایگاه ۴ بوم‌سازگان‌های نوآیند قرار گرفته است.

فناوری‌های نوین؛ حوزه‌ای جذاب برای سرمایه‌گذاری خطرپذیر

• با وجود رکود کلی اقتصادی، تعداد معاملات سرمایه‌گذاری خطرپذیر طی سال‌های ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۲ در سه بخش افزایش یافته است: بازی (۱۳%+)، زنجیره بلوکی (۸%+) و فین‌تک (۴%+).
• تولید پیشرفته و روباتیک، سریع‌ترین رشد را از نظر میزان سرمایه سری A داشته است؛ ۱۶۸ درصد رشد در دوره ۲۰۲۱‌ـ‌۲۰۲۲ نسبت به ۲۰۱۷‌ـ‌۲۰۱۸٫
• هوش مصنوعی و مه‌داده‌ها، بیشترین تعداد معاملات سرمایه‌گذاری خطرپذیر را داشته است و ۲۸ درصد معاملات جهانی سرمایه‌گذاری خطرپذیر در سال ۲۰۲۲ را به خود اختصاص داده است. این بخش همچنین در دوره ۲۰۲۱‌ـ‌۲۰۲۲ نسبت به ۲۰۱۷‌ـ‌۲۰۱۸، بیشترین رشد تعداد خروج‌ها را شاهد بوده است (۷۴%).
• فین‌تک در جنوب صحرای آفریقا و آمریکای لاتین، رشدی شایان توجه داشته است، به‌گونه‌ای که رشد تعداد معاملات سری A این بخش در این مناطق، در دوره ۲۰۲۱‌ـ‌۲۰۲۲ نسبت به ۲۰۱۷‌ـ‌۲۰۱۸ به ترتیب ۴۱ و ۳۷ بوده است.
• با ورود فناوری‌های ژرف به دنیای شرکت‌های نوآفرین، طی دوره دوره ۲۰۲۱‌ـ‌۲۰۲۲ نسبت به ۲۰۱۷‌ـ‌۲۰۱۸، میزان خروج در این حوزه سریع‌تر از فناوری‌های غیرژرف رشد کرده است؛ ۳۲۶ درصد در برابر ۲۲۵ درصد.

جایگاه بوم‌سازگان شرکت‌های نوآفرین ایران

در گزارش جهانی رده‌بندی بوم‌سازگان شرکت‌های نوآفرین، تحلیلی از وضعیت بوم‌سازگان ایران ارائه نشده است. ازاین‌رو، به منظور مقایسه وضعیت ایران با بوم‌سازگان‌های جهانی، از گزارش‌های تکراسا و انجمن سرمایه‌گذاری خطرپذیر کشور استفاده شده است. بر اساس گزارش بوم‌سازگان شرکت‌های نوآفرین ایران که تکراسا از طریق مصاحبه با ۱۱۰ نفر از فعالان بوم‌سازگان طی دوره زمانی نیمه دوم ۱۳۹۹ تا نیمه اول ۱۴۰۰ ارائه کرده است، وضعیت آماری شرکت‌های نوآفرین ایران در مراحل مختلف دوره عمر به شرح زیر است:

جدول ۲٫ وضعیت آماری شرکت‌های نوآفرین ایران

در این گزارش ارزش بوم‌سازگان شرکت‌های نوآفرین ایران بین ۵۵ تا ۷۰ هزار میلیارد تومان ( ۲ تا ۲٫۵ میلیارد دلار در سال ۱۴۰۰) برآورد شده است. در گزارش جهانی ۲۰۲۳، ارزش برخی بوم‌سازگان‌های منطقه منا و جنوب صحرای آفریقا به این شرح است: قاهره ۸٫۳ میلیارد دلار، نایروبی (که ۹۷ درصد شرکت‌های نوآفرین کنیا را در خود جای داده است و برترین بوم‌سازگان را در جنوب صحرای آفریقا دارد) ۷ میلیارد دلار، ابوظبی (پنجمین بوم‌سازگان منا از نظر عملکرد) ۳٫۹ میلیارد دلار، بحرین (دهمین بوم‌سازگان منا از نظر عملکرد) ۹۲۸ میلیون دلار، دوحه ۶۸۵ میلیون دلار، شارجه (دومین بوم‌سازگان نوآیند منطقه) ۳۴۹ میلیون دلار و مسقط ۳۰۱ میلیون دلار. با توجه به این ارقام، ایران از نظر عملکرد بوم‌سازگان در جایگاهی بین ۶ تا ۱۰ کشور اول منطقه منا قرار می‌گیرد و البته دلیل ارزش‌گذاری پایین‌تر بوم‌سازگان ایران نسبت به منطقه، دسترسی‌نداشتن به بازارهای منطقه و جهان و کاهش ارزش ریال است. از سوی دیگر، ارزش بوم‌سازگان استانبول که یکی از کشورهای منطقه چشم‌انداز ایران است و رتبه ۱۶ بوم‌سازگان‌های نوآیند را دارد، ۲۲ میلیارد دلار است. ارزش بوم‌سازگان در برخی کشورهای اروپا و آمریکای لاتین در محدوده‌ای مشابه ایران قرار دارد: ریو دو ژانیرو (اولین بوم‌سازگان نوآیند در آمریکای لاتین) ۲٫۴ میلیارد دلار، بوداپست ۱٫۸ میلیارد دلار و بلگراد ۱٫۱ میلیارد دلار.

بازیگران مختلف بوم‌سازگان نوآوری کشور طی یک دهه فعالیت خود در تلاش بوده‌اند با سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی متناسب با نیاز بوم‌سازگان نوآوری کشور و توسعه ابزارهای مالی و غیرمالی مرتبط، توسعه و ارتقای بوم‌سازگان شرکت‌های نوآفرین و دانش‌بنیان کشور را تسهیل کنند. نتیجه این اقدامات را می‌توان در توسعه تعداد و جثه شرکت‌های نوآفرین در سال‌های اخیر و نیز ارتقای جایگاه ایران در رده‌بندی‌های جهانی مشاهده کرد؛ و البته تا دستیابی به جایگاه مناسب در سطح جهان و منطقه راهی طولانی در پیش است و با یادگیری از آموزه‌های تجارب موفق جهانی می‌توان این مسیر را برای شرکت‌های نوآفرین و دانش‌بنیان کشور هموارتر کرد.

برای دستیابی به گزارش رده‌بندی بوم‌سازگان شرکت‌های نوآفرین جهان، اینجا کلیک کنید.

شبکه جهانی کارآفرینی (GEN) و بنگاه استارت‌آپ ژنوم (Startup Genome) سالانه گزارش بوم‌سازگان شرکت‌های نوآفرین جهان را منتشر می‌کنند. گزارش سال ۲۰۲۲ که برای دهمین سال متوالی منتشر شده است، دربردارنده داده‌های بیش از ۳ میلیون شرکت، ۳۰۰ بوم‌سازگان و بیش از ۱۰۰۰۰ مدیر اجرایی شرکت‌های نوآفرین از سراسر جهان است. «شرکت نوآفرین» بر  مبنای تعریف استیو بلنک «سازمانی موقتی است که برای جست‌وجوی مدل کسب‌وکار تکرارپذیر و مقیاس‌پذیر طراحی شده است» و در این گزارش از همین تعریف برای بررسی کسب‌وکارهای جدید در بخش‌های نرم‌افزار، سخت‌افزار، سلامت و انرژی استفاده شده است. رده‌بندی ارائه‌شده در این گزارش، بوم‌سازگان‌های مختلف را بر مبنای احتمال موفقیت جهانی شرکت‌های نوآفرین مرحله آغازین (early-stage) با یکدیگر مقایسه می‌کند.

در این گزارش دو رده‌بندی برای «بوم‌سازگان‌های برتر» و «بوم‌سازگان‌های نوآیند» ارائه شده است. رده‌بندی بوم‌سازگان‌های برتر بر مبنای میانگین وزنی ۶ شاخص «عملکرد (۳۰ درصد)، تأمین مالی (۲۵ درصد)، دسترسی به بازار (۱۵ درصد)، اتصال (۵ درصد)، تجربه و استعداد (۲۰ درصد)، دانش (۵ درصد)» و رده‌بندی بوم‌سازگان‌های نوآیند بر اساس میانگین وزنی ۴ شاخص «عملکرد (۴۵ درصد)، تأمین مالی (۳۰ درصد)، دسترسی به بازار (۱۵ درصد) و تجربه و استعداد (۱۰ درصد)» انجام شده است.

مهم‌ترین یافته‌های این گزارش به شرح زیر است:

• مجموع ارزش ۵ بوم‌سازگان برتر بالغ بر ۳٫۸ تریلیون دلار است.
• از سال ۲۰۱۲، میانگین جهانی سرمایه‌گذاری‌های سری A سه برابر شده است و به بیش از ۱۸ میلیون دلار رسیده است.
• از زمان همه‌گیری کرونا، شرکت‌های فناوری بیش از ۲٫۳ برابر بیش از سایر شرکت‌ها رشد کرده‌اند.
• تعداد شرکت‌های تک‌شاخ (ارزش بیش از یک میلیارد دلار) از ۱۵۰ شرکت در سال ۲۰۲۰ به ۵۴۰ شرکت در سال ۲۰۲۱ رسیده است (نمودار ۱) و ۱۱۳ بوم‌سازگان حداقل یک غول بیش از یک میلیارد دلاری تولید کرده‌اند. ۱۹ بوم‌سازگان (شامل بریزبن، لوکزامبورگ، سانتیاگو ـ والپارایزو، هوشی‌مین) در سال ۲۰۲۱ به اولین تک‌شاخ دست یافته‌اند.
• آمریکای شمالی همچنان در رأس رده‌بندی قرار دارد و ۴۷ درصد از ۳۰ بوم‌سازگان برتر مربوط به این منطقه است و پس از آن آسیا با ۳۰ درصد قرار دارد. سئول برای اولین بار وارد فهرست ۱۰ بوم‌سازگان برتر شده است. هلسینکی نسبت به سال گذشته ۲۰ پله ارتقا یافته است و به جایگاه ۳۵ رسیده است، دیترویت با ۱۳ پله صعود به جایگاه ۴۰ رسیده است و اسلو با ۱۶ پله ارتقا به رتبه ۵۸ دست یافته است (نمودار ۲).
• در آسیا بیش از ۵۰ میلیون دلار خروج موفق اتفاق افتاده است که نسبت به سال ۲۰۲۰ رشد ۳۱۲ درصدی را نشان می‌دهد.
• تأمین مالی مراحل پایانی در سال ۲۰۲۱ نسبت به ۲۰۲۰ دو برابر شده است و از حدود ۱۵۰ میلیارد دلار به بیش از ۳۰۰ میلیارد دلار رسیده است.
• دورنمای شرکت‌های نوآفرین جهان تغییر شایان توجهی داشته است و هند با رشد جهشی به ایالات متحده و چین نزدیک شده است. تعداد خروج‌ها و سرمایه‌گذاری در مرحله آغازین در هند رشد فراوانی داشته است و منجر به افزایش ارزش بوم‌سازگان این کشور شده است. هند در سال ۲۰۲۱، ۴۴ شرکت تک‌شاخ ایجاد کرده است و ارزش خروج‌های این کشور از ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۱، ۳۸ برابر شده است.
• آمریکای شمالی همچنان بیشترین سهم را در میان بوم‌سازگان‌های برتر دارد و بوم‌سازگان‌های آسیایی روندی رو به رشد را طی سال‌های ۲۰۱۲ تا ۲۰۲۲ طی کرده‌اند (نمودار ۳).

نمودار ۱ ـ تعداد تک‌شاخ‌های جهان

نمودار ۲ ـ رده‌بندی جهانی بوم‌سازگان برتر شرکت‌های نوآفرین

نمودار ۳ ـ سهم از بوم‌سازگان‌های برتر جهان

در این گزارش همچنین به ۴ فاز توسعه بوم‌سازگان شرکت‌های نوآفرین اشاره شده است: فعال‌سازی، جهانی‌سازی، گسترش و ادغام. هریک از این فازها ویژگی‌ها و محرک‌های خاص خود را دارد که امکان توسعه و ورود به فاز بعدی را فراهم می‌کند. توجه به این فازها در تدوین راهبردهای توسعه بوم‌سازگان اهمیت فراوانی دارد؛ بوم‌سازگان‌هایی که راهکارهای توسعه آن‌ها با دوره عمر بوم‌سازگان تطابق نداشته باشد، ممکن است کار درست را در زمان نادرست انجام دهند و این امر به اتلاف زمان و هزینه بدون بهبود بوم‌سازگان منجر می‌شود. در ادامه ویژگی‌ها و سیاست‌های مناسب در هر فاز بیان شده است.

اگرچه وضعیت ایران در این گزارش بررسی نشده است، توجه به معیارهای ارزیابی و رده‌بندی و سیاست‌های بیان‌شده می‌تواند راهنمایی مناسب برای تدوین و اجرای سیاست‌های توسعه بوم‌سازگان شرکت‌های نوآفرین کشور باشد.

برای دانلود فایل گزارش اینجا کلیک کنید.

روندهای فناوری ۲۰۲۲ را در سه حوزه می‌توان دسته‌بندی کرد: مهندسی اعتماد، شکل‌دهی تغییر و تسریع رشد.

۱) مهندسی اعتماد: فناوری بدون اعتماد، معنایی ندارد؛ زیرساخت فناوری اطلاعات تاب‌آور و کارآمد، قلب کسب‌وکارهای دیجیتال است. مهندسی اعتماد در قالب چهار روند اجرایی می‌شود: بافت داده‌ها، شبکه امنیت سایبری، رایانش در راستای ارتقای حریم خصوصی، پلت‌فرم‌های بومی ابری.

• بافت داده‌ها: ارزش داده‌ها کاملاً آشکار است، اما داده‌ها معمولاً به صورت سیلویی در برنامه‌های کاربردی مختلف به کار گرفته می‌شود، یعنی با بیشینه اثربخشی ممکن به کار گرفته نمی‌شود. «بافت داده‌ها» داده‌ها را در میان کاربران و پلت‌فرم‌های مختلف یکپارچه می‌کند و امکان دسترسی به آن‌ها در هر مکان را فراهم می‌کند. تا سال ۲۰۲۴، گسترش «بافت داده‌ها» کارایی بهره‌برداری از داده‌ها را چهار برابر و فعالیت‌های انسانی مدیریت داده‌ها را نصف خواهد کرد. در این راستا باید پس از شناسایی الگوهای کنونی بهره‌برداری از داده‌ها در عملیات جاری کسب‌وکار با استفاده از تحلیل فراداده‌ها، حوزه‌های اولویت‌دار برای به‌کارگیری راه‌حل‌های بافت داده‌ها را مشخص کرد.
• شبکه امنیت سایبری: دارایی‌های کسب‌وکارهای دیجیتال در میان ابرها و مراکز داده‌ها توزیع شده است. رویکردهای سنتی و تکه‌تکه امنیت داده‌ها روی محیط بنگاه متمرکز شده است و سازمان‌ها را در معرض نفوذ قرار می‌دهد. در حالی که معماری «شبکه امنیت سایبری» رویکردی ترکیبی برای امنیت مبتنی بر هویت در راستای ایجاد خدمت مقیاس‌پذیر و تعامل‌پذیر ارائه می‌کند. این ساختار یکپارچه، امنیت همه دارایی‌ها را، صرف‌نظر از مکان، تضمین می‌کند. تا سال ۲۰۲۴، سازمان‌هایی که از معماری شبکه امنیت سایبری برای یکپارچه‌سازی ابزارهای امنیتی استفاده می‌کنند، تأثیر مالی حوادث امنیتی را به طور میانگین ۹۰ درصد کاهش خواهند داد. در این راستا در هنگام انتخاب راه‌حل‌های امنیتی، باید ترکیب‌پذیری و تعامل‌پذیری را در اولویت قرار داد.
• رایانش در راستای ارتقای حریم خصوصی (PEC): ارزش واقعی داده‌ها در داشتن آن نیست، بلکه در چگونگی استفاده از آن برای مدل‌های هوش مصنوعی، تحلیل و استخراج بینش از داده‌ها است. رویکردهای PEC که دربردارنده رمزگذاری، تفکیک یا پیش‌پردازش داده‌های حساس بدون قربانی کردن محرمانگی است، امکان به اشتراک‌گذاری داده‌ها در میان زیست‌بوم‌ها و ارزش‌آفرینی در عین حفظ حریم خصوصی را فراهم می‌کند. تا سال ۲۰۲۵، ۶۰ درصد سازمان‌های بزرگ از یک یا چند تکنیک PEC در تحلیل، هوشمندی کسب‌وکار یا رایانش ابری استفاده خواهند کرد. در این راستا پس از شناسایی کاربردهای کلیدی داده‌های شخصی در سازمان و زیست‌بوم باید سرمایه‌گذاری روی تکنیک‌های PEC در اولویت قرار گیرد.
• پلت‌فرم‌های بومی ابری (CNP): انتقال به فضای ابری بدون بازطراحی برنامه‌ها، روی برداشتن بار کاری قدیمی و قرار دادن آن در فضای ابری متمرکز شده است. ازآنجاکه این برنامه‌ها برای فضای ابری طراحی نشده است، به نگهداشت شایان توجهی نیاز دارد و بدین ترتیب نمی‌توان از همه مزایای فضای ابری بهره‌مند شد. پلت‌فرم‌های بومی ابری از انعطاف‌پذیری و مقیاس‌پذیری رایانش ابری برای تسریع عملیات بهره‌برداری می‌کند، وابستگی به زیرساخت را کاهش می‌دهد و زمان کافی برای تمرکز روی کارکرد برنامه‌های کاربردی را فراهم می‌کند. تا سال ۲۰۲۵، CNP زیربنای بیش از ۹۵ درصد راهکارهای دیجیتال جدید خواهد بود. در این راستا باید ضمن کمینه‌سازی انتقال به فضای ابری بدون بازطراحی، روی پلت‌فرم‌های بومی ابری سرمایه‌گذاری کرد و اصول نوین را در معماری برنامه‌های کاربردی به کار گرفت.

۲) شکل‌دهی تغییر: پس از ایجاد زیربنای معتمد، حوزه تمرکز بعدی روی فناوری‌هایی است که به سازمان امکان افزایش مقیاس فعالیت‌های دیجیتال‌سازی را می‌دهد. البته کارکنان فناوری اطلاعات به تنهایی نمی‌توانند این تغییر را به پیش ببرند. «تیم‌های ترکیب» متشکل از کارکنان فناوری اطلاعات و کسب‌وکار با همکاری یکدیگر نوآوری برای تسریع دیجیتال‌سازی کسب‌وکار را هدایت خواهند کرد. کارکنان فناوری اطلاعات باید با توجه به چهار روند، ابزارهای لازم برای تغییر را فراهم کنند: برنامه‌های کاربردی ترکیب‌پذیر، هوشمندی تصمیم‌گیری، فراخودکارسازی، مهندسی هوش مصنوعی.

• برنامه‌های کاربردی ترکیب‌پذیر: تیم‌های ترکیب با چالش‌های فراوانی مواجه‌اند: مهارت‌های کدنویسی ندارند، ممکن است به فناوری‌های اشتباه قفل شده باشند و اغلب ملزم به انجام و تحویل سریع کارها هستند. برنامه‌های کاربردی ترکیب‌پذیر از بسته‌های قابلیت‌های تجاری (PBC) یا اشیای تجاری نرم‌افزارمحور تشکیل شده است. PBCها پیمانه‌های قابل استفاده مجدد را ایجاد می‌کند که تیم‌ها می‌توانند برای تولید سریع برنامه‌های کاربردی آن‌ها را سر هم کنند و بدین ترتیب زمان عرضه به بازار را کاهش دهند. تا سال ۲۰۲۴، شعار طراحی برنامه‌های کاربردی سفارشی جدید این خواهد بود «ابتدا API ترکیب‌پذیر یا فقط API ترکیب‌پذیر.» در این راستا باید اصول معماری ترکیب‌پذیر را در تمام راهکارهای فناورانه جدید، از جمله نوسازی برنامه‌های کاربردی، مهندسی جدید و انتخاب خدمات فروشنده جدید رعایت کنید. PBCهای استاندارد را از فروشگاه برنامه‌های کاربردی تهیه کنید.
• هوشمندی تصمیم‌گیری: تصمیم‌گیری معمولاً تحت تأثیر تجربه‌ها و سوگیری‌های متعدد است، اما در دنیای تغییرات سریع، سازمان‌ها باید هر چه سریع‌تر تصمیمات بهتری بگیرند. هوشمندی تصمیم‌گیری، تصمیم‌گیری سازمانی را با مدل‌سازی تصمیمات از طریق چارچوبی مشخص بهبود می‌دهد. تیم‌های ترکیب می‌توانند تصمیمات را بر مبنای یادگیری و بازخورد مدیریت و ارزیابی کنند و بهبود دهند. یکپارچه‌سازی داده‌ها، تحلیل و هوش مصنوعی امکان ایجاد پلت‌فرم‌های تصمیم‌گیری هوشمند برای پشتیبانی، ارتقا و خودکارسازی تصمیم‌گیری را فراهم می‌کند. تا سال ۲۰۲۳، بیش از یک‌سوم سازمان‌های بزرگ تحلیل‌گرانی در حوزه هوشمندی تصمیم خواهند داشت. در این راستا هوشمندی تصمیم را در حوزه‌های نیازمند بهبود تصمیمات حیاتی کسب‌وکار بر مبنای داده‌ها یا هوش مصنوعی یا در حوزه‌هایی به کار بگیرید که امکان افزایش مقیاس و تسریع تصمیم‌گیری از طریق خودکارسازی وجود دارد.
• فراخودکارسازی: تمرکز روزافزون روی رشد، دیجیتال‌سازی و سرآمدی عملیاتی، نیاز به خودکارسازی بهتر و گسترده‌تر را افزایش داده است. فراخودکارسازی، رویکردی کسب‌وکارمحور برای شناسایی، بررسی و خودکارسازی هرچه بیشتر فرایندهای فناوری اطلاعات و کسب‌وکار است. این امر مستلزم استفاده هماهنگ از ابزارها و پلت‌فرم‌های فناورانه متعدد، شامل خودکارسازی فرایند رباتیک، پلت‌فرم‌های توسعه کم‌کد و ابزارهای فرایندکاوی است. تا سال ۲۰۲۴، مخارج فراخودکارسازی پراکنده هزینه کل مالکیت را ۴۰ برابر افزایش می‌دهد و حکمرانی تطبیقی را به عاملی متمایزکننده در عملکرد شرکت‌ها تبدیل می‌کند. به منظور تضمین دستیابی به نتایج هم‌افزا و هماهنگ کسب‌وکار، به جای خودکارسازی جزیره‌ای وظایف باید نگاشت و اولویت‌بندی جامعی از راهکارها تهیه کرد.
• مهندسی هوش مصنوعی: هوش مصنوعی راه‌حل‌هایی ارائه می‌کند که زمین بازی را تغییر می‌دهند و سازمان‌ها را قادر می‌سازد با قدرت بیشتری از همه‌گیری خارج شوند. اما صرفاً پذیرش هوش مصنوعی کافی نیست، سازمان‌ها باید هوش مصنوعی را بهینه کنند. مهندسی هوش مصنوعی، رشته‌ای است برای به‌روزرسانی عملیاتی مدل‌های هوش مصنوعی با استفاده از داده‌ها و مدل‌های یکپارچه و مسیرهای توسعه برای ارزش‌آفرینی از هوش مصنوعی. تا سال ۲۰۲۵، ۱۰ درصد بنگاه‌هایی که بهترین الگوهای مهندسی هوش مصنوعی را ایجاد کرده‌اند ارزشی حداقل سه برابر بیشتر از ۹۰ درصد باقیمانده بنگاه‌ها ایجاد خواهند کرد. در این راستا، باید مهندسی هوش مصنوعی را به عنوان عامل متمایزکننده راهبردی برای خلق و نگهداشت ارزش هوش مصنوعی در تولید به کار گرفت.

۳) تسریع رشد: پس از ایجاد زیربنا و اجزای سازنده، زمان تمرکز روی روندهای فناوری برای بیشینه‌سازی ارزش محصولات و خدمات سازمان فرا می‌رسد. این روندها شامل بنگاه توزیع‌شده، تجربه جامع، سامانه‌های خودمختار و هوش مصنوعی مولد است.

• بنگاه توزیع‌شده: خاستگاه بنگاه توزیع‌شده دو حوزه متفاوت است: از یک طرف، کارکنانی که در نتیجه شیوع کرونا دورکاری می‌کنند به ابزارهای متفاوت و انعطاف‌پذیری بیشتری نیاز دارند. از سوی دیگر، مشتریان از طریق مسیرهای فیزیکی سنتی در دسترس نیستند. بنگاه توزیع‌شده، رویکرد معماری مجازی و از راه دور برای دیجیتال‌سازی نقاط تماس مشتری و ایجاد تجربه مناسب پشتیبانی از محصولات است. تا سال ۲۰۲۳، ۷۵ درصد از سازمان‌هایی که از مزایای بنگاه توزیع‌شده بهره‌برداری می‌کنند، ۲۵ درصد سریع‌تر از رقبا به رشد درآمد خواهند رسید. به منظور تصاحب سهم بازار مشتریان در دوران دورکاری، باید برای چرخش مدل‌های کسب‌وکار از طریق اصول معماری مجازی و از راه دور برنامه‌ریزی کرد. همچنین باید ابزار لازم برای توسعه و بهبود سریع فناوری‌های تعامل با مشتریان در اختیار تیم‌های ترکیب قرار گیرد.
• تجربه جامع: تجربه جامع، با یکپارچه‌سازی چهار رشته تجربه مشتری، تجربه کاربر، تجربه کارمند و تجربه چندگانه، تجربه بهتری برای مشتریان و کارکنان فراهم می‌کند. تا سال ۲۰۲۶، ۶۰ درصد از بنگاه‌های بزرگ از تجربه جامع برای تحول مدل‌های کسب‌وکار خود در راستای دستیابی به حمایت از مشتریان و کارکنان در سطح جهانی استفاده خواهند کرد. در این راستا تیم‌هایی را برای اجرای راهکارهای بهبود تجربه ایجاد کنید.
• سامانه‌های خودمختار: افزایش مقیاس مدیریت سنتی دستی با سرعتی مشابه با رشد سازمان امکان‌پذیر نیست. سامانه‌های خودمختار، سامانه‌های فیزیکی یا نرم‌افزاری خودمدیریتی است که از محیط خود می‌آموزد. این سامانه‌ها می‌تواند الگوریتم‌های خود را، بدون به‌روزرسانی نرم‌افزار، به صورت پویا اصلاح کند و این امر امکان پاسخ‌گویی سریع به تغییر را فراهم می‌کند. تا سال ۲۰۲۴، ۲۰ درصد از سازمان‌هایی که سامانه‌ها یا دستگاه‌های خودمختار را می‌فروشند، مشتریان را ملزم می‌کنند از مقررات مربوط به غرامت مربوط به رفتار آموخته‌شده محصولات آنان چشم‌پوشی کنند. در راستای این روند باید در حوزه‌هایی که پذیرش زودهنگام فناوری‌های خودمختار منجر به چابکی و ارتقای عملکرد در مدیریت سامانه‌های نرم‌افزاری یا فیزیکی پیچیده می‌شود، این فناوری‌ها به صورت آزمایشی به کار گرفته شود.
• هوش مصنوعی مولد: هوش مصنوعی عمدتاً برای نتیجه‌گیری آموزش می‌بیند، اما فناوری‌های توان‌افزا به خودی خود نیز می‌تواند نوآوری کند. هوش مصنوعی مولد، گونه‌ای از هوش مصنوعی است که نمایش دیجیتالی مصنوعات را از داده‌های نمونه می‌آموزد و از آن برای تولید مصنوعات جدید، اصیل و واقعی استفاده می‌کند. ازاین‌رو هوش مصنوعی مولد می‌تواند موتوری برای نوآوری سریع در بنگاه‌ها باشد. تا سال ۲۰۲۵، هوش مصنوعی مولد ۱۰ درصد کل داده‌های تولیدشده را به خود اختصاص خواهد داد. در راستای این روند باید با انتخاب کاربردهای اثبات‌شده هوش مصنوعی مولد برای تسریع آفرینش محصولات جدید و افزایش شخصی‌سازی مصنوعات، تولید محتوا و فعالیت‌های تحقیق و توسعه را تسریع کنید.

منبع: Gartner, 2021, Gartner Top Strategic Technology Trends for 2022, [Internet], Available at: www.gartner.com/en/information-technology/insights/top-technology-trends

مدل سال ۲۰۲۱ تغییرات جزئی نسبت به سال ۲۰۲۰ داشته است از جمله:

• در رکن «پیچیدگی بازار»، زیرشاخص «تعداد معامله‌های سرمایه‌گذاری خطرپذیر» به دو زیرشاخص «سرمایه‌گذاران خطرپذیر (نسبت تعداد معامله‌ها به سرانه تولید ناخالص داخلی)» و «جذب‌کنندگان سرمایه خطرپذیر (نسبت تعداد معامله‌ها به سرانه تولید ناخالص داخلی)» تفکیک شده است. شاخص «تجارت، رقابت، مقیاس بازار» به «تجارت، متنوع‌سازی و مقیاس بازار» تغییر یافته است و پیرو آن از زیرشاخص «متنوع‌سازی صنعت داخلی» به جای «شدت رقابت محلی» استفاده شده است.
• در رکن «خروجی‌های دانش و فناوری» به جای زیرشاخص «جریان خالص خروجی سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی» از «پیچیدگی تولید و صادرات» استفاده شده است. همچنین زیرشاخص «درصد تولید با فناوری بالا و متوسط» با رویکردی سخت‌گیرانه‌تر به «درصد تولید با فناوری بالا» تبدیل شده است.

ارائه گزارش GII از سال ۲۰۰۷ آغاز شده است و ایران از سال ۲۰۱۱ در این رده‌بندی حضور داشته است. همان‌طور که در نمودار زیر مشاهده می‌شود، حضور ایران در این رده‌بندی با فراز و فرودهایی همراه بوده است و در سال ۲۰۲۱ در بهترین جایگاه خود طی ۱۱ سال قرار گرفته است.

ایران همچنین در منطقه آسیای مرکزی و جنوبی، پس از هند (که رتبه ۴۶ را دارد)، در جایگاه دوم قرار گرفته است. همچنین کشورهای برزیل، ایران و پرو برای اولین بار در سال ۲۰۲۱، عملکردی فراتر از سطح توسعه خود داشته‌اند و برزیل، چین، هند، ایران، ترکیه و روسیه کشورهای دارای درآمد متوسط با خوشه‌های برتر علم و فناوری هستند که در میان آن‌ها بیشترین رشد مربوط به دهلی، بمبئی و استانبول است.

علاوه بر رتبه کلی کشورها، رتبه هر کشور در زیرشاخص‌ها و رکن‌های مختلف نیز گزارش می‌شود. در گزارش سال ۲۰۲۱، بهترین رتبه ایران، یعنی رتبه ۴۶ در میان ۱۳۲ کشور، مربوط به دو رکن خروجی «خروجی‌های دانش و فناوری» و «خروجی‌های خلاق» است. در میان ۵ رکن ورودی نیز بهترین رتبه ۴۹ و مربوط به «سرمایه انسانی و پژوهش» است و بدترین رتبه مربوط به رکن «نهادها» و «پیچیدگی کسب‌وکار» به ترتیب برابر با ۱۲۴ و ۱۱۵ است. جایگاه نامناسب ایران در رکن نهادها به واسطه وضعیت نامطلوب «کیفیت رگولاتوری » (رتبه ۱۳۰)، «سهولت شروع کسب‌وکار» و «ثبات سیاسی و عملیاتی» (رتبه ۱۲۹) است. در رکن پیچیدگی کسب‌وکار نیز مهم‌ترین ضعف کشور (حتی نسبت به کشورهای دارای درآمد مشابه) مربوط به شاخص «نسبت معامله‌های سرمایه‌گذاری مشترک/ هم‌پیمانی راهبردی به سرانه تولید ناخالص داخلی» است که در جایگاه ۱۲۷ قرار گرفته است. پس از آن «همکاری صنعت و دانشگاه در تحقیق و توسعه» (رتبه ۱۲۰)، «درصد واردات فناوری بالا از کل تجارت» (رتبه ۱۱۹)، «خالص جریان ورودی سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی» (رتبه ۱۱۰) و «درصد واردات خدمات فناوری اطلاعات و ارتباطات از کل تجارت» (رتبه ۱۰۷) قرار دارد.

با وجود ضعف‌هایی که عمدتاً در زیرشاخص‌های ۵ رکن ورودی مشاهده می‌شود، در میان زیرشاخص‌ها، شاهد رتبه‌های تک‌رقمی ایران نیز هستیم. در زیرشاخص‌های «نسبت ثبت علامت تجاری به سرانه تولید ناخالص داخلی» و «نسبت ثبت طرح صنعتی به سرانه تولید ناخالص داخلی» (در رکن خروجی‌های خلاق) ایران به ترتیب رتبه ۱ و ۴ را دارد. در زیرشاخص «نسبت ثبت اختراع به سرانه تولید ناخالص داخلی» (در رکن خروجی‌های دانش و فناوری) نیز رتبه کشور با ۷ پله صعود نسبت به سال ۲۰۲۰ به رتبه ۷ ارتقا یافته است. در زیرشاخص «دانش‌آموختگان علوم و مهندسی» (در رکن سرمایه انسانی و پژوهش) نیز ایران در رده ۳ قرار گرفته است.

بررسی حضور یازده ساله ایران در شاخص جهانی نوآوری، حاکی از روندی رو به بهبود از سال ۲۰۱۵ تا کنون و دستیابی به رتبه دوم منطقه آسیای مرکزی و جنوبی است که عمدتاً مرهون بهبود وضعیت زیرشاخص‌های خروجی نوآوری و حمایت‌هایی است که از توسعه شرکت‌های دانش‌بنیان و خلاق صورت گرفته است. اما همان‌طور که این شاخص نشان می‌دهد، دستیابی به جایگاه شایسته و حرکت به سمت اقتصاد دانش‌بنیان و نوآور، تنها با تکیه بر این شرکت‌ها و حمایت از آن‌ها امکان‌پذیر نیست. اکنون نوبت به تمرکز بر بهبود نهادها و رگولاتوری، بهبود فضای کسب‌وکار، توسعه زیرساخت‌ها، بهبود تعرفه‌های تجاری، حمایت از سرمایه‌گذاران خرد، بهره‌گیری از فناوری‌های نوین در ارتقای بهره‌وری شرکت‌ها و توسعه صادرات دانش‌بنیان رسیده است. حال می‌توان با هدف‌گذاری دستیابی به جایگاه اول منطقه، روی بهبود ارکان ورودی شاخص جهانی نوآوری و نیز زیرشاخص‌هایی تمرکز کرد که به عنوان ضعف کشور در مقایسه با منطقه و کشورهای دارای سطح درآمد مشابه شناسایی شده است.

برای دانلود گزارش شاخص جهانی نوآوری ۲۰۲۱، اینجا کلیک کنید.